Пишува: БРАНКО ТРИЧКОВСКИ
„Времето и понатаму ќе биде лошо. Ќе има повеќе несреќи, повеќе смрт, повеќе очај. Нема ниту најмал знак дека ќе дојде до промена. Ракот на времето постепено нè изедува. Нашите херои се испоубија, или се убиваат. Херојот, според тоа, не е времето, туку безвременоста. Ние мораме да тргнеме во чекор, со строев чекор, кон темницата на смртта. Нема бегање. Времето нема да се промени.“
Ова е воведен пасаж во “Раковиот повратник” на Хенри Милер. Најубавата автобиографска новела во книжевноста што мене ми е позната. Загубената генерација на врвот на европската декаденција. Париз, почеток на триесетите. Градот на светлината е полн со разочарани безделничари, вистински и умислени уметници, кафеа, курви и вошки. Ужасно многу вошки. На белите јастуци под секоја проститутка останувале роеви вошки.
Скопје 2022.
Само без вистински уметници и вошки.
Но, таа разлика не ја попречува мојата амбиција да напишам еден Тропик канцер од метрополата на чипираните идиоти и разочараните револуционери.
Депресијата е милеровска.
Вошки нема, но има луѓе кои се како вошки.
Човеколики вошки.
Вошки рој.
Така ли е, Нина?
Безделничарите им го зедоа сиот животен простор на работниците.
Сосе идејата за трудот.
Националните имитатори тоа им го направија на уметниците.
Говњарите на политичарите.
Вредностите се ликвидирани или се пред ликвидација.
Обаче, Скопје никогаш нема да биде Париз.
Не ме сопира дистанцата на мојата маленкост од Милер, туку дистанцата на тешката провинција од центарот на светот.
Деформацијата на светскоста во провинциските машини на умислата, имитацијата, простоќата и глупоста.
Најпознатиот бугарски поет Радичков викаше дека Бугарите немаат добри романи затоа што се мали и незначајни за да имаат теми за добри романи.
Што да се каже за Македонија?
Да, едно е кога главниот јунак се движи по Монпарнас, а сосема друго кога оди по Никола Кљусев.
Што возбудливо може да му се случи на човек кој оди по Никола Кљусев?
Да шине нога!
Јас би можел да му се доближам на славниот автор.
Некое провидение да ме пројави како милерче.
Хахаха.
Но, Скопје, просто, не е романескно.
Како и Македонија.
Ние се враќаме на нивото на битовите драми.
И Горан Стефановски беше битов, но денешното постоење станува небитово.
Дури-небитно.
Какви романи, какви бакрачи.
Ние сме петокласна државичка и нација и тоа треба да си го признаеме како израз на квалитетот и надежта (Гомбрович за Пољаците).
На спремноста да се соочиме со себе.
И да одиме напред предводени од свеста за тоа.
Но, имам уште една причина за цитатот од почетокот на овој текст.
Црнилата што се најавени во романот што е објавен во 1934 година, наскоро ќе се остварат на апокалиптичен начин во Втората светска војна. Како што се случува и денеска со амбицијата на лудаците од Кремљ да го решат украинското прашање не на бојното поле, каде што доживеаја порази, туку со разорување на целата држава и во претворањето на Украина во концентрационен логор, во Аушвиц на 21 век.
Кој наместо на Циклон бе ќе работи на студ, глад и жед.
Неверојатно.
И, третата причина, конечно, е оптимистичка.
Условно оптимистичка.
Бидејќи по сите драми и катастрофи што ги предвидел Хенри Милер, сепак, сонцето одново изгрева (Хемингвеј) и човештвото со сите попатни трауми, доживува неверојатен подем и процут.
На сите полиња.
Не знам дали ова што денеска се случува е врв на кризата.
Дали Украина е Сталинград во кој ќе победи слободниот свет и ќе го сврти текот на историјата..
Се надевам и верувам.
Но, цикличноста на времињата на мир, спокојство, благосостојба и среќа се менуваат со времињата на ужасите.
Од секогаш било така.
Главен предуслов за отворањето на нов циклус на убавина е контролата на комуникациите.
Која е тотално загубена со појавата на социјалните мрежи како главен медиум.
За прв пат во светската историја на јавната сцена се факторизира и фаворизира лудоста, глупоста, злото.
Тие елементи ги имаат своите пет минути.
Слободата и демократијата се претвораат во рак кој го јаде ткивото на цивилизацијата.
Јосиф Бродски пред многу години има напишано дека:
“Цензурата е добра за писателите. Поради три причини. Прво, таа ја обединува целата нација како (или во) читатели. Второ, му дава на писателот граници на кои овој мора да им се спротивставува. Трето, ги зголемува метафоричките моќи на јазикот (што поголема цензура, тоа пишувањето мора да биде поезоповско)”
Дури и на Езра Паунд му се чинело дека „има премногу демократија“. И „премногу слобода на говорот“.
Сузан Сонтаг сметаше дека „Кога нема цензура, писателот нема никакво значење“.
Јас, се разбира не сум за цензура во значењето што го имаме прифатено како квалификација на тоталитаризмот. Но, за некое пондерирано значење на мислењата и ставовите што се пуштаат во јавните комуникациски канали, мора да се расправа.
Кој може да каже „Јас“. (Сонтаг)
Некој ред мора да се воспостави.
Сега го имаме редот на идиотите.
Кои ги имаат или доминираат во сите медиуми.
Според природата на нештата.
Глупаци и злобници ги доминираат општите дискурси затоа што се најбројни.
Сите сме напикани во тој ред или сме му жртви.
Тоа не е слобода на говорот.
Дури и принципот еден човек еден глас мора да претрпи важни интервенции.
Тој принцип беше важен во развојот на демократијата и на човековите права како феномен, но сега се претвора во спротивност и ги ограничува и загрозува човековите права.
После сè, можеби, сепак ќе седнам да напишам еден наш Раков повратник.
Специјално за ПРВАТА ЛИНИЈА. Сите права се задржани. Текстот е личен став на Авторот.
