Ако некогаш сте сонувале да видите супернова со голо око – или нешто многу слично – тогаш 2025 година можеби ќе ви ја исполни таа желба. Според астрономите, постои реална и возбудлива можност на небото да заблеска T Coronae Borealis – ѕвезда што ќе експлодира и ќе стане видлива дури и без телескоп. Ќе биде тоа редок и спектакуларен небесен феномен, достапен дури и за обичниот набљудувач со поглед кон небото.
Што е T Coronae Borealis?
T Coronae Borealis, или T CrB, е бинарен ѕвезден систем оддалечен околу 3.000 светлосни години од Земјата, лоциран во соѕвездието Северна Круна (Corona Borealis). Системот се состои од две ѕвезди: црвен џин и бело џуџе. Белото џуџе гравитациски влече материјал од црвениот џин – најмногу водород – сè додека не собере доволно материјал за да предизвика термонуклеарна експлозија на неговата површина.
Оваа експлозија не ја уништува ѕвездата, туку ја претвора во она што астрономите го нарекуваат рекурентна нова – ѕвезда што повремено експлодира. T CrB е позната по само две такви експлозии досега: една во 1866 и втората во 1946 година. Следната е предвидена за оваа година.
Како ќе изгледа експлозијата?
Во моментот на експлозија, T CrB ќе стане дури 8.000 пати посветла од својата вообичаена состојба. Тоа значи дека ќе биде видлива на ноќното небо со голо око, како сјајна ѕвезда од магично никнување. Ќе може да се забележи неколку дена или дури до една недела, по што повторно ќе згасне и ќе исчезне од видното поле на лаиците.
Се очекува сјајноста да биде слична на Северната ѕвезда (Polaris), што значи дека нема да ја пропуштите – доколку гледате во вистинскиот правец.
Каде и кога да гледаме?
Соѕвездието Северна Круна се гледа најдобро во текот на пролетта и летото на северната хемисфера. Се наоѓа помеѓу познатите соѕвездија Херкул (Hercules) и Вега (Lyra). Ако се ориентирате со помош на Stellarium или Sky Guide, лесно ќе ја лоцирате областа каде што треба да ја очекуваме експлозијата.
Точниот датум на избувнувањето не може да се предвиди со апсолутна сигурност, но според моделите на набљудување, активноста на системот T CrB се интензивираше во последните години, и астрономите се скоро сигурни дека експлозијата ќе се случи во текот на 2025 година.
Колку е ретко ова?
Многу ретко. Вакви настани се случуваат еднаш во животот – и тоа само за среќните генерации. На пример, рекурентните нови како T CrB се познати кај само десетина системи во нашата галаксија, а такви што може да се видат со голо око – уште помалку.
За споредба, познатата супернова SN 1987A, која експлодираше во Големиот Магеланов Облак, беше видлива само од јужната хемисфера. T CrB, пак, ќе биде спектакл за сите во северното полутопка, вклучително и за Македонија.
Што значи ова за науката?
Ваквите појави се златна можност за астрономите ширум светот да ги тестираат своите модели на еволуција на ѕвезди, термонуклеарни процеси и бинарна интеракција. Освен тоа, модерните телескопи и сателити – како James Webb и други – ќе можат да ја набљудуваат експлозијата во реално време и во различни спектри на светлина, што беше невозможно при последната експлозија во 1946 година.
Ј. Ѓорѓиоски
