Обемна студија заснована на вештачка интелигенција, која анализираше повеќе од 86.000 високорезолуциски снимки од Марс, открива дека мистериозните темни траги (ленти) на падините не се докази за течење вода, туку резултат на суви процеси – најверојатно лизгање на прашина предизвикано од ветрови.
Овие траги, кои се појавуваат сезонски и се протегаат по стрмни падини и ѕидови на кратери, долго време беа сметани за можно сведоштво за постоење на течна вода на површината на Црвената планета – па дури и како потенцијални живеалишта. Но, новата студија од научници на Универзитетот Браун и Универзитетот во Берн ја разниша таа надеж.
„Една од клучните цели во истражувањата на Марс е да се разберат модерните процеси, вклучувајќи ја и можноста за постоење течна вода,“ вели Адомас Валантинaс, постдокторски истражувач на Универзитетот Браун и коавтор на студијата. „Но, нашата анализа не најде никакви докази за вода. Нашиот модел претпочита сува, еолска (ветровита) природа на овие појави.“
Истражувањето е објавено на 19 мај во списанието Nature Communications.
Од Викинг до денес: потрага по живот
Овие траги – некои долги стотици метри – за првпат беа забележани уште во 1970-тите од мисијата „Викинг“ на НАСА. Некои од нив остануваат стабилни со години, но други се појавуваат и исчезнуваат со сезоните. Тие кои се повторуваат се нарекуваат recurring slope lineae (RSL), и обично се јавуваат во најтоплите периоди од марсовската година. Оваа сезонска шема ги поттикна теориите дека може да се работи за мали потоци од солена вода или мраз што се топи.
Ако тоа беше точно, овие траги ќе претставуваа ретки „оази“ погодни за живот на инаку негостољубива планета. Но, не сите научници беа уверени во „влажната“ хипотеза – некои сметаа дека изгледот на течност е само илузија, а дека реално станува збор за суви процеси како лизгање на прашина или влијание од ветрови.
Вештачката интелигенција расчистува со дилемите
За да ја решат оваа научна дебата, Валантинaс и Валентин Бикел од Универзитетот во Берн создадоа алгоритам за машинско учење што можеше автоматски да идентификува и категоризира падински траги. Тие го обучија моделот со потврдени примери, а потоа го применија на преку 86.000 слики направени од орбитални сателити.
Резултатот? Прва глобална карта на траги од падини на Марс, со над 500.000 забележани објекти. Оваа база им овозможи на научниците да ги споредат трагите со податоци за температура, влага, брзина на ветер, честота на лизгања, ориентација на падините и други релевантни фактори.
Ветер, прашина и удари од метеори
Анализата покажа дека трагите не се поврзани со индикатори на вода – како што се ориентација кон Сонцето, висока влага или силни температурни варијации. Наместо тоа, тие почесто се појавуваат на места со силни ветрови и интензивна прашина – особено во близина на нови кратери, каде што ударите можат да го разнишат површинскиот слој. RSL трагите се почести во региони со висока активност на прашливи вртлози и каменоломи.
Најверојатната причина за настанувањето, велат научниците, е тоа што тенки слоеви од прашина одеднаш се лизгаат по падините – процес поттикнат од фини локални пореметувања, а не од вода.
Последици за идните мисии
Ова откритие има важни последици за идните мисии на Марс. Доколку трагите биле навистина поврзани со вода, тие би биле чувствителни и би барале претпазливост заради ризик од контаминација со земни микроорганизми. Но, со оглед на тоа што најверојатно станува збор за суви и неповолни средини, стравот од биолошко загадување е значително намален.
„Тоа е предноста на ваков пристап базиран на големи податоци,“ додава Валантинaс. „Можеме да исклучиме некои хипотези уште од орбита – пред воопшто да испратиме скапи мисии на површината.“
Подготви: Ј. Ѓ.
