Во Извештајот на Европската комисија за Северна Македонија за 2025 година, објавен во Брисел на 4 ноември, стои јасна и недвосмислена оценка: земјата нема никаков напредок во превенцијата и борбата против корупцијата. Клучните реформски поглавја — 23 (Правосудство и основни права) и 24 (Правда, слобода и безбедност) — се оценети со минимално или никакво движење напред, што претставува најсериозен удар за кредибилитетот на процесот на пристапување кон Европската Унија.
„Северна Македонија не постигна никаков напредок во спречувањето и борбата против корупцијата. Корупцијата останува присутна во многу области и претставува сериозна загриженост.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Кочани – трагедија што откри системска нефункционалност
Европската комисија оваа година направи невообичаен чекор — поврза конкретна човечка трагедија со институционалните слабости на државата. Пожарот во Кочани на 16 март 2025 година, во кој загинаа 62, а беа повредени повеќе од 190 лица, е наведен како пример што ја разоткрива длабоката нефункционалност на системот.
„Оваа трагедија откри постојани системски проблеми во спроведувањето на антикорупциските мерки.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Овој случај, според Комисијата, е симбол на неефикасноста и неказнивоста, кои не се апстрактен политички проблем, туку прашање на јавна безбедност и доверба во институциите.
Државната комисија за спречување на корупцијата со нарушен кредибилитет
Во делот за институционалниот капацитет, Европската комисија остро укажува на кризата во Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК), чииот претседател поднесе оставка по покренато обвинение.
„Обвинението против претседателот на ДКСК, кое доведе до нејзина оставка, го доведе во прашање кредибилитетот на институцијата.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Според документот, Комисијата мора проактивно да ги открива и пријавува случаите на корупција, да врши ефикасна проверка на имотните пријави и да го засили надзорот над финансирањето на изборните кампањи. Нејзините препораки, се додава, ретко се следат од другите институции, што создава затворен круг на неефикасност.
Високите случаи се влечат, јавноста разочарана
Извештајот нотира дека предметите за висока корупција често се соочуваат со одолговлекувања, застаривање или минимални казни, што ја продлабочува скепсата кај јавноста за функционалноста на системот.
„Случаите на висока корупција често се одолговлекуваат, застаруваат или завршуваат со минимални казни, што ја зајакнува недовербата на јавноста во ефективноста на борбата против корупцијата.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Комисијата оценува дека јавните обвинителства, истражните центри и полициските единици немаат доволно човечки и финансиски ресурси, особено специјализирани финансиски експерти. Недостатокот на експертиза во истрагите, според Брисел, ја ослабува целата борба против системската корупција.
Судството без напредок, под политички влијанија
Во делот „Правосудство и основни права“, Европската комисија оценува дека Северна Македонија е „меѓу ограничено и умерено подготвена“ за примената на европските стандарди, но дека нема напредок во независноста и ефикасноста на судството.
„Вкупната независност и финансиска автономија на судството е поткопана од интервенции и притисоци од други државни гранки, вклучително и од парламентот.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Извештајот предупредува и на недостиг од судии и обвинители, што го намалува квалитетот и ефикасноста на правдата. Дел од препораките од 2024 година, меѓу кои и усвојувањето на нов Закон за граѓанска постапка и засилување на Судскиот совет, сè уште не се реализирани.
Ограничен напредок во безбедноста и борбата со криминалот
Во Поглавјето 24, Европската комисија оценува дека земјата е „умерено подготвена“ за усогласување со европското законодавство во областа на правдата, слободата и безбедноста, но дека има само „ограничен напредок“.
„Северна Македонија треба да ги зголеми своите капацитети за борба против сите форми на сериозен и организиран криминал.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Според Брисел, и натаму недостигаат резултати во перење пари, финансиски криминал и конфискација на незаконски стекнат имот, а препораките од минатата година не се исполнети.
Брисел бара резултати, не нови декларации
Во своите препораки, Европската комисија бара државата: да обезбеди брзи, професионални и транспарентни истраги и пресуди за висока корупција; да ги спроведе препораките на GRECO и да усвои нова антикорупциска стратегија за 2026–2030 година; и да обезбеди финансиски и човечки ресурси за Јавното обвинителство и ДКСК.
Европскиот пат не трпи застој во правдата
Извештајот од 2025 година е еден од најострите досега. Европската комисија отворено вели дека без реални резултати во борбата против корупцијата и независно судство, Северна Македонија не може да напредува во процесот на пристапување.
„Перцепцијата за довербата во судството останува многу ниска.“
(Извештај на Европската комисија, 2025)
Брисел потсетува дека реформите не се декларации, туку дела — и дека европскиот пат не може да продолжи врз темели на неказнивост, политички притисоци и институционална инертност.
Дестан Јонузи
