Руското влијание на Балканот во последната деценија добива поагресивни и подискретни форми, насочени кон политичка дестабилизација, создавање недоверба во институциите и слабеење на европските интеграции. За „Фронтлајн“ своите процени ги споделуваат професорот по безбедност Владимир Пивоваров и аналитичарот Селим Ибраими од ISSD Македонија.
Професорот и експерт по безбедност, Владимир Пивоваров, во изјава за Фронтлајн вели дека руското влијание на Балканот е присутно со години и се манифестира во различни форми, и во минатото и денес. Според него, ваквите активности произлегуваат од стратешките и геополитичките интереси на Москва.
– Рускитр влијанија на Балканот се евидентни во предходниот период низ повеќе облици во минатото и сега. Целта и обидите за вакво нивно влијание е пред се од нивните стратешки и геополитички определби. Последнава деценија се позастапени се нивните хибридни закани кон земјите од Балканот преку пласирање на лажни информации во мас медиумите, политичките партии со единствена цел креирање на јавното мнение кај луѓето. Влијанието преку политички партии е најизразено во Бугарија каде што одредени пратеници во нивното собрание јавно ги артикулираат ставовите кои ги застапува Москва, истакнува Пивоваров.
Според Пивоваров, долгото чекање на Северна Македонија за напредок кон ЕУ создава простор за евро-скептицизам кај дел од граѓаните, што пак го олеснува влијанието на надворешни актери.
– Пред сè пратениците ги негираат вредностите на ЕУ и на тој начин се обидуваат да креираат јавно мнение. Во нашиот парламент немаме вакви појави но истите ги имаме во вонпарламентарните партии. Долгото чекање за влез во ЕУ на нашата држава остава простор за ЕУ скептицизам на нашите граѓани. На овој начин тие прават обиди за се поголемото незадоволство а засега нашата политика цврсто опстојува на патот кон ЕУ, анализира нашиот соговорник.
Сепак, тој нагласува дека засега домашната политика цврсто опстојува на европскиот пат и оти руските интереси во земјата немаат реални резултати.
– Ова не значи дека во иднина токму хибридните закани за креирање на јавното мнение на подолг временски период ке опстојат. Освен за нас ова е и предизвик за ЕУ. Многу земји во светот пред се во Латинска Америка каде беа применети и други видови на влијанија како што се економски и воени подлегнаа на таквите притисоци. Сега за сега нема остварување на нивните цели и интереси во нашата земја, вели Пивоваров.
Аналитичарот Селим Ибраими од ISSD Македонија вели дека руската политика во регионот не е новост, но дека домашните политички околности го зголемуваат просторот за надворешно влијание.
– Не е нешто ново оваа руска политика, особено сега кога владата во Скопје не прави ништо околу евроинтеграциите, просторот за влијание на онлајн мрежите или пошироко е поголем. Во конкретниот случај, самите внатрешни фактори придонесуваат за одржување во живот на Русија и Српскиот свет во Северна Македонија, изјави Ибраими за Фронтлајн.
Ибраими додава дека Србија веќе повеќе од една година ја интензивира оваа политика, особено преку медиумите:
„Би рекол дека повеќе од една година, Србија ја шири оваа политика заедно со онлајн медиумите во Северна Македонија. И Русија и Србија секогаш ги користат одредените моменти или блокади за да интервенираат.“
Тој нагласува дека Северна Македонија е особено податлива за вакви влијанија поради културната поврзаност со регионот:
„Северна Македонија е погодна земја, бидејќи е дел од ист систем на култура и повеќе.“
Руското влијание на Западен Балкан, според меѓународните анализи, се префрли од класични геополитички методи кон долгорочни хибридни операции. Во нив се вклучени медиумски мрежи во Србија, политички партнери во повеќе држави, религиски структури, економски врски и кампании за дезинформации.
Европскиот парламент предупредува дека Москва „не гради системи, туку ги користи туѓите пукнатини“, фокусирајќи се на поларизација, нерешени спорови и слабости во институциите. Freedom House ја класифицира Северна Македонија како „хибриден режим“, ранлив на надворешни влијанија поради политичката поларизација, недоволната независност на медиумите и високите корупциски ризици. ЦИВИЛ – Центар за слобода го објави најновиот Извештај за рано предупредување посветен на хибридната стратегија на Русија во Западен Балкан.
Србија останува најсилната регионална точка за ширење на руското влијание, со медиумски и политички механизми кои продуцираат анти-ЕУ и анти-НАТО наративи. Босна и Херцеговина, особено Република Српска, е оценета како најранлива, а Косово како простор каде дезинформациите може за неколку часа да предизвикаат криза.
Северна Македонија, Црна Гора и Албанија се изложени на различни модели на влијание: преку политички партии, идентитетски прашања, религиски структури или онлајн-простори.
Руското влијание на Западен Балкан се засилува преку хибридни операции што ги користат слабостите на државите – поларизацијата, нерешените спорови и кревките институции. Медиумските мрежи во Србија се клучен канал за ширење проруски и антизападни наративи кон целиот регион, вклучително и Северна Македонија. Според меѓународните извештаи, земјава останува ранлива поради политичката нестабилност, корупциските ризици и застојот во евроинтеграциите. Анализите предупредуваат дека следните месеци може да донесат нов бран дезинформации и политички притисоци, со што Србија дополнително ја зајакнува својата регионална улога – а индиректно и влијанието на Москва.
Дестан Јонузи
