Рафинеријата на нафта во Панчево, единствената рафинерија во Србија, од вчера е ставена во т.н. „топла циркулација“, со што практично престана нормалното производство. Овој развој на настаните доаѓа на 48-от ден од активирањето на американските санкции кон Нафтна индустрија Србије (НИС). Белград сега чека одлука од Вашингтон за нова лиценца, без која рафинеријата ќе мора да го прекине работењето во рок од неколку дена.
ШТО ЗНАЧИ „ТОПЛА ЦИРКУЛАЦИЈА“ И ЗОШТО СЕ СЛУЧУВА СЕГА
„Топла циркулација“ е минимален режим на работа во кој низ системот циркулира ограничена количина суровина само за да се задржи функционалноста на постројката. Според N1, залихите на сурова нафта во Панчево биле доволни само до денес, што го зголемува притисокот врз властите и ја подвлекува тежината на ситуацијата.
Причината лежи во секундарните ефекти од американските санкции, активирани поради одбивањето на Србија да воведе рестрикции кон Русија. НИС, чиј доминантен сопственик е „Гаспром њефт“, работи под лиценци што ги одобруваат американските власти. Без нова лиценца, целиот систем практично се блокира.
ВОНРЕДНО ОБРАЌАЊЕ НА ВУЧИЌ: ЧЕТИРИ ДЕНА ДО ЗАСТОЈ
Претседателот Александар Вучиќ утринава одржа вонредно обраќање, нагласувајќи дека рафинеријата има „четири дена до потполно запирање на работата“ ако не пристигне одобрение од САД.
„Се соочуваме со големи проблеми. Топлата циркулација е тивок режим. Очекувавме лиценца уште вчера, но Американците сакаат да видат дополнителни гаранции,“ изјави Вучиќ.
Тој повтори дека кризната состојба произлегува од одбивањето да се приклучи кон санкциите против Русија. „Ни криви ни должни станавме предмет на жестоки притисоци. Овие санкции суштински ја погодуваат Србија,“ рече тој.
СРБИЈА И РУСИЈА: ПРОБЛЕМ СО СОПСТВЕНОСТА И РОК ОД 50 ДЕНА
Вучиќ објасни дека Белград ѝ дал рок од 50 дена на руската страна да најде купувач за своите удели во НИС. Тој најави дека Србија нема веднаш да национализира, но е подготвена да воведе државна управувачка структура и да понуди „највисока можна цена“ доколку Русија не предложи решение.
Целта, според него, е создавање услови САД да издадат оперативна лиценца која ќе овозможи продолжување на снабдувањето. Доколку тоа не се случи, последиците ќе бидат длабоки.
ПОСЛЕДИЦИТЕ: БАНКИ, ГОРИВО, ЕНЕРГЕТИКА, ЗДРАВСТВО
Вучиќ предупреди дека престанокот на работата на рафинеријата ќе доведе до сериозни нарушувања. Американските санкции веќе подразбираат ризик од „секундарни санкции“ за банките што соработуваат со НИС. Народна банка Србије и деловните банки добиле предупредувања дека можат да бидат изложени на ограничувања, иако, според Вучиќ, добил уверувања од Вашингтон дека тоа нема да се случи.
Прекинот би можел да го загрози снабдувањето со гориво, функционирањето на итната медицинска служба, снабдувањето на трговските ланци и општата енергетска стабилност, вклучително и производство на струја.
„Ова не е само нафта. Ова е целиот живот во Србија,“ рече Вучиќ.
АПЕЛ ДО САД И ПОЛИТИЧКИ ПРИКАЗ НА КРИЗАТА
Вучиќ повтори дека шанса за добивање лиценца постои, но е помала од шансата за одбивање. „Мислам дека шансите се 60 проценти да не ја добиеме. Во наредните 36 часа ќе биде одлучено,“ кажа тој.
До американската администрација упати апел да ја издаде лиценцата, нагласувајќи дека дал лична гаранција дека Србија ќе ги исполни барањата.
Притоа, тој ја критикуваше домашната опозиција и коментаторите кои, според него, „паметуваат од страна“, повторувајќи дека владата работи „деноноќно“ за да спречи поголеми последици.
ШТО СЛЕДИ: 45–50 ДЕНА КРИЗЕН ПЕРИОД
Српските власти најавуваат дека ќе издаваат дневни упатства во следните недели ако рафинеријата запре, со цел да се минимизираат штетите врз пазарот и граѓаните.
„Ќе осигуриме доволно гориво, но државата ќе биде во сериозни проблеми,“ изјави Вучиќ, додавајќи дека е подготвен да ја преземе политичката одговорност.
Извори: N1 Србија / RTS
Адаптација: Редакција Фронтлајн
