Повеќето лоши одлуки не се резултат на недостаток на интелигенција. Тие се резултат на притисок. Кога времето е кратко, емоциите се силни, а последиците изгледаат големи, мозокот автоматски се префрла во режим на преживување. Во тој режим, рационалното размислување се намалува, а импулсивните реакции се зголемуваат.
Истражувања од Harvard Medical School покажуваат дека под акутен стрес се активира амигдалата – делот од мозокот поврзан со страв и реакција – додека активноста во префронталниот кортекс, одговорен за рационално планирање и проценка, се намалува. Со други зборови, кога сте под притисок, вашиот мозок природно станува помалку рационален.
Добрата вест е дека неколку мали техники можат драматично да го подобрат квалитетот на одлуките.
Првата е паузата од 90 секунди. Невронаучничката Џил Болт Тејлор објаснува дека хемиската реакција на стрес во телото трае околу 90 секунди ако не ја „храниме“ со дополнителни мисли. Наместо да реагирате веднаш, свесно одложете ја одлуката за минута и пол. Во тој краток прозорец, телото почнува да се стабилизира, а рационалниот дел од мозокот повторно добива контрола.
Втората техника е формулирање на прашањето поинаку. Истражувања од Stanford Graduate School of Business покажуваат дека начинот на кој си го поставуваме прашањето влијае врз одлуката. Наместо „Што ако погрешам?“, обидете се со „Која е најдобрата следна мала акција?“ Фокусот на „следен чекор“ наместо на „совршена одлука“ го намалува когнитивниот товар и ја зголемува јасноста.
Третата стратегија е пишување на опциите на хартија. Студија објавена од University College London укажува дека екстернализацијата на мислите – нивно префрлање од глава на хартија – ја намалува менталната преоптовареност и помага во пообјективна проценка. Кога опциите се визуелно пред вас, тие престануваат да кружат хаотично во мислите.
Четвртиот принцип е правилото „утрешна перспектива“. Психолозите од University of Chicago покажале дека кога луѓето замислуваат како ќе се чувствуваат за одлуката по 6 месеци, нивните избори стануваат постабилни и помалку импулсивни. Прашајте се: „Дали ова ќе биде важно за половина година?“ Често одговорот веднаш ја намалува драмата на моментот.
Петтата мала, но моќна алатка е физиолошка стабилизација. Истражување од American Psychological Association потврдува дека длабокото, бавно дишење (на пример 4 секунди вдишување, 6 секунди издишување) директно го намалува кортизолот и ја подобрува когнитивната функција. Одлуките донесени во стабилно физиолошко состојба се поквалитетни од оние донесени во паника.
И уште една важна работа – не носете големи одлуки кога сте гладни или преморени. Студија од Proceedings of the National Academy of Sciences покажа дека дури и судии носат построги одлуки кога се физички исцрпени. Физиологијата директно влијае врз проценката.
Под притисок, мозокот сака брзо олеснување, не најдобар исход. Но малите паузи, структурирање на мислите и свесна регулација на телото можат да ја вратат контролата.
Подобрата одлука ретко е резултат на генијалност. Почесто е резултат на една мала пауза во вистинскиот момент.
Редакција Фронтлајн
