Летото 2026 година уште еднаш потврди дека екстремните шумски пожари повеќе не се изолирани инциденти, туку предвидлива последица на глобалното затоплување. Официјалните податоци од клучните меѓународни институции – вклучувајќи ги Програмата за набљудување на Земјата Copernicus, Економската комисија на ОН за Европа (UNECE) и Институтот за светски ресурси (WRI) – ја исцртуваат реалната, глобална слика за штетите, причините и еколошките последици.
Опожарени површини: Кризата во Европа и Северна Америка
Според најновите податоци од Европскиот информативен систем за шумски пожари (EFFIS), кој е дел од програмата Copernicus, до средината на август 2026 година во Европската Унија се опожарени над 567.000 хектари земјиште. Оваа бројка е значително повисока од 20-годишниот просек (2006-2025) кој изнесува околу 243.000 хектари.
Извештајот на UNECE потенцира дека Шпанија се соочува со една од најлошите сезони во последните децении, со повеќе од 200.000 изгорени хектари – двојно повеќе од нејзиниот историски годишен просек. Во Франција, само во регионот Жиронд беа уништени околу 42.000 хектари борова шума, принудувајќи десетици илјади луѓе на евакуација. Институциите предупредуваат дека кризата се движи кон исток, каде екстремните суши и силни ветрови ги ставаат Грција, Италија и Балканот во зона на висок ризик. Економските последици во ЕУ се проценуваат на околу 2,5 милијарди евра годишно, вклучувајќи штети на инфраструктурата и загуби во туризмот.
Состојбата преку Атлантикот е подеднакво алармантна. Во Соединетите Американски Држави, досега се изгорени приближно 1,84 милиони хектари, додека Канада се бори со над 4.000 пожари кои проголтаа речиси 3,77 милиони хектари, при што голем дел од нив сè уште се надвор од контрола.
Парадоксот со емисиите и тропските шуми
Податоците за глобалните емисии откриваат комплексна слика. Службата за следење на атмосферата на Copernicus (CAMS) забележа дека во првата половина на 2026 година, глобалните емисии на јаглерод од согорување на биомаса биле на најниско ниво од 2003 година, достигнувајќи нешто помалку од 400 мегатони јаглерод. Ова главно се должи на намалувањето на пожарите во саваните во Африка и Азија. Сепак, наглиот развој на огромни пожари низ Северна Америка и Евроазија кон крајот на јуни сериозно се заканува да ја промени оваа позитивна статистика до крајот на летото.
Истовремено, извештајот на Global Forest Watch (проект на WRI) од април 2026 година, покажува охрабрувачки пад од 36% во загубата на тропските прашуми во текот на претходната година, примарно благодарение на зајакнатите политики во Бразил. Но, експертите од WRI предупредуваат дека овој напредок е кревок; пожарите и климатските промени меѓусебно се хранат, а со условите кои ги носи феноменот Ел Нињо, екстремните пожари стануваат новата нормала која може да ги избрише овие придобивки.
Неизбежна е констатацијата дека, иако строгите регулативи можат да го намалат човечкото уништување на шумите, зголемената запаливост на шумските површини поради климатските промени бара целосно нов пристап кон превенцијата.
Човечкиот фактор и опасната климатска јамка
Анализите на UNECE не оставаат простор за дилеми: приближно девет од десет шумски пожари се предизвикани од човечка активност, било преку небрежност или намерно палење.
Она што најмногу ги загрижува меѓународните експерти е создавањето на опасна повратна спрега (feedback loop). Климатските промени – изразени преку повисоки температури, пролонгирани суши и променети шеми на врнежи – ги создаваат идеалните услови за почести и поинтензивни пожари. За возврат, овие огромни пожари ослободуваат огромни количества стакленички гасови во атмосферата, што дополнително го забрзува глобалното затоплување.
Решавањето на овој проблем бара системски промени. Меѓународните институции апелираат за интегрирање на принципите на кружната економија и одржливото управување со шумите. Тоа подразбира инвестирање во системи за рано предупредување, строги регулативи, еколошка обнова на деградираните подрачја и градење на отпорни пејзажи кои ќе можат да го ублажат ударот на идните климатски екстреми.
Д. Е.
