Во Северна Македонија, каде поддршката за ЕУ останува стабилна, неколку партии и функционери со отворено или прикриено проруски позиции се обидуваат да внесат нов наратив во локалната политика. Иако без значаен електорален успех, нивната реторика претставува симптом на поширокото регионално влијание на Москва
Локалните избори во Северна Македонија, кои ќе се одржат во недела на 19 октомври, се претворија во поле каде повторно се појавуваат нијанси на надворешно влијание — овојпат преку мали, но гласни политички субјекти што промовираат идеи блиски до Кремљ.
Иако нивната поддршка во јавноста останува минимална, нивниот наратив – антиевропски, антизападен и со симпатии кон Москва – ја одразува постојаната борба за влијание во регионот на Западен Балкан.
Меѓу најгласните е партијата „Единствена Македонија“, која отворено ја велича Русија како „пријател и пример за независна политика“. Нејзиниот водач Јанко Бачев повеќепати јавно повикал на зближување со Москва, дури и на економско и безбедносно партнерство.
Кандидатот на оваа партија за градоначалник на Скопје, Зоран Јовановски, изјави дека има воспоставено контакти со „15 бизнисмени и инвеститори од Русија, Кина и Белорусија“, кои би вложиле во инфраструктура и туризам.
Во своите јавни настапи, тој говори за „словено-источна пријателска оска“ и иницира подигање споменик за рускиот конзул Александар Ростковски, убиен во 1903 година.
– Русија ни е природен сојузник. Со нив имаме заедничка вера и културна историја, изјави Јовановски во интервју за порталот близок до неговата партија.
Со слична идеолошка линија настапува и партијата „Родина“, чиј кандидат за советник Зоран Јованчев неодамна изјави дека „кога ќе изберете комичар за лидер, ќе завршите со национална трагедија како Украина“ – алудирајќи на украинскиот претседател Володимир Зеленски.
Левица меѓу Москва и Скопје
Иако малите партии се најексплицитно проруски, единствената парламентарна партија со ваква реторика е Левица на Димитар Апасиев.
Во мај 2025 година, Апасиев учествуваше на Парадата на победата во Москва, по покана од рускиот комунистички лидер Генадиј Зјуганов, и одржа говор во Паркот на победата. Таму тој ги величеше „антифашистичките вредности“ и ја критикуваше „западната хипокризија“.
Иако во текот на кампањата Левица се фокусира на локални прашања, нејзиниот евро-скептичен став останува препознатлив.
Политичари со институционални врски кон Москва
Присуството на руски симпатии не се ограничува само на маргинални партии. Иван Стоилковиќ, вицепремиер и лидер на Партијата на Србите во Македонија, редовно учествува на манифестации со рускиот амбасадор Сергеј Баздникин.
На 9 мај, по повод „Денот на победата над фашизмот“, двајцата положија венци пред споменикот „9 мај“ во Скопје.
Стоилковиќ е познат по блиските односи со руските безбедносни форуми и претходно ги нарече тие средби „вредно искуство и можност за нови соработки“.
Мониторингот на фондацијата Metamorphosis открива дека руското влијание не се мери во број на гласови, туку во создавање наратив – дека членството во ЕУ би значело „губење на суверенитетот“.
Оваа теза, според EUvsDisinfo, е дел од пошироката мрежа на дезинформации што Москва ја шири во регионот.
Во првиот извештај на ОБСЕ/ОДИХР, набљудувачите изразија загриженост за „ниското ниво на медиумска едукација“, што ја прави јавноста „ранлива на надворешни манипулации преку социјални мрежи“.
Истовремено, се предупредува дека „во услови на политичка поларизација, дури и маргинални пораки можат да создадат ефект на недоверба“.
Регионален контекст: Москва преку Белград, Тирана и Приштина
Слични појави се забележуваат и во соседството. Во Србија, медиуми блиски до властите често реемитуваат содржини од руските државни агенции, а некои политички партии отворено се повикуваат на „руско братство“.
Во Косово и Албанија, пак, локални портали сè почесто рециклираат вести што го поткопуваат евроатлантскиот наратив, често без проверка на изворот.
Овие регионални текови ја олеснуваат циркулацијата на дезинформации и во Северна Македонија, каде јазичната сличност и медиумската меѓузависност ја прават јавноста уште поподложна.
Северна Македонија останува цврсто на евроатлантскиот пат, но не е имунизирана на влијание.
Малите проруски структури, поддржани со симболика, емоции и дезинформации, не претставуваат политичка сила – туку комуникациски феномен што ја тестира отпорноста на општеството.
Дестан Јонузи
