Папата Лав XIV денеска во Ватикан лично ја претстави својата опсежна енциклика од речиси 43.000 зборови, насловена Magnifica Humanitas („Величествено човештво“). Како што објави National Catholic Reporter, документот, кој директно се фокусира на етичките, социјалните и егзистенцијалните предизвици на вештачката интелигенција (ВИ), беше презентиран во редок и директен дијалог помеѓу папството и Силициумската долина, со присуство на Кристофер Олах, коосновач на компанијата за безбедност на ВИ, Anthropic.
Овој наменски историски документ беше потпишан на 15 мај, за да се одбележи 135-годишнината од Rerum Novarum, темелот на модерното католичко социјално учење од 1891 година кое ги штитеше работниците за време на Индустриската револуција. Официјалното претставување пред светската јавност се одржа денеска.
Клучната порака од денешното излагање на Папата е итниот повик да се „разоружи“ вештачката интелигенција. Тој појасни дека ова не значи отфрлање на технологијата, туку нејзино ослободување од опасниот менталитет на воена, економска и когнитивна конкуренција, инсистирајќи дека општеството мора да ја „дискредитира претпоставката дека техничката моќ автоматски дава право на владеење“.
Папата Лав XIV упати жестока критика против интеграцијата на вештачката интелигенција во глобалната трка во вооружување. Според него, не постои алгоритам кој може да ја направи војната морално прифатлива. Понатаму, тој истакна дека вештачката интелигенција го намалува моралниот праг во однос на насилството, а одбраната ја трансформира во автоматизирано „предвидување на закани“ каде што човечките жртви се сведуваат на обични податоци.
Папата експлицитно ја отфрли историската доктрина за „праведна војна“, прогласувајќи ја за застарена, бидејќи модерното технолошко насилство носи катастрофални последици за цивилите.
Предупредувајќи дека човештвото гради нова „Вавилонска кула“ преку стремежот кон техничка супремација без морални граници, Папата ја критикуваше концентрацијата на податоци кај приватни монополи кои функционираат надвор од системите за демократската одговорност. Црпејќи инспирација од Rerum Novarum, тој се фокусираше на заштитата на трудот како витален пат кон човечката зрелост.
Папата остро ги осуди „новите форми на ропство“ во синџирот на снабдување со ВИ. Тој посочи и на децата работници кои ископуваат ретки минерали, како и на недоволно платените работници кои сортираат податоци за да го одржат пресметковниот тек.
Енцикликата силно ги отфрла филозофиите на трансхуманизмот и постхуманизмот. Папата нагласи дека човечките биолошки граници и ранливоста не се „грешки“ кои треба да се отстранат преку инженеринг, туку простори каде созреваат емпатијата и односот со Бога.
Тој исто така ги повика глобалните образовни институции да спроведат строга дигитална писменост, осигурувајќи се дека алгоритмите нема да ги заглават младите корисници во „поларизирани меури на автоматизиран гнев“ и да го еродираат критичкото размислување.
Денешната презентација на енцикликата се надоврзува на ставовите кои папата Лав XIV ги изнесе претходно овој месец (17 мај), по повод 60-тиот Светски ден на социјалните комуникации.
Во таа прилика, тој предупреди на антрополошкиот предизвик од дигиталните технологии кои симулираат гласови и емоции.
„Лицето и гласот се уникатни особини на секоја личност. Ние не сме вид составен од однапред дефинирани биохемиски формули. Потребни ни се лица и гласови за повторно да зборуваат за луѓето. Треба да го негуваме дарот на комуникацијата како најдлабока вистина на човештвото, кон која треба да се насочи секоја технолошка иновација“, заклучи Папата, повикувајќи на заедничка одговорност во градењето на дигитално граѓанство.
Според анализата на Кристофер Хејл објавена во блогот The Letters from Leo, новата енциклика не е само одговор на модерните технолошки предизвици, туку и внимателен чин на доктринарен развој. Папата Лав XIV направи преседан со тоа што лично ја претстави енцикликата и упати писмо до бискупите ширум светот, барајќи од нив да го прифатат и подучуваат документот како дел од неговиот магистериум.
Хејл нагласува дека текстот е во длабок континуитет со учењата на неговиот претходник, папата Фрањо, чии дела (како Laudato Si’ и Fratelli Tutti) се постојано цитирани низ документот. Папата Лав го презема принципот на Фрањо дека „времето е поважно од просторот“ — потсетувајќи дека мисијата на Црквата е да иницира процеси кои созреваат со текот на времето, наместо да освојува позиции на моќ во сегашноста. Според Хејл, за оние кои се надеваа дека Лав XIV ќе се дистанцира од Фрањо, оваа енциклика е тивка, но недвосмислена корекција и доказ за органското надоградување на католичкото социјално учење.
Еден од најшармантните детали во документот, истакнува Хејл, е неочекуваното цитирање на Џ.Р.Р. Толкин. Позајмувајќи цитат од „Господарот на прстените“, папата Лав XIV пишува дека „не е наша задача да ги контролираме сите текови на светот, туку да го направиме она што е до нас… искоренувајќи го злото на полињата што ги познаваме, за тие што ќе живеат по нас да имаат чиста земја за обработување“.
Со овој потег, заклучува Хејл, првата енциклика за вештачката интелигенција во историјата е, меѓу другото, и „хобитски документ“.
Џ. Дерала
