Покачување на нивото на морето од неколку метри е можно дури и при ограничување на глобалното затоплување на 1,5°C – цел која речиси 200 земји ја поддржаа со Парискиот климатски договор. Ова е јасна порака од ново големо истражување што анализира податоци од минатото, сегашните климатски трендови и компјутерски модели за предвидување на иднината на ледените покривки.
Иако 1,5°C долго време се третираше како „безбедна“ граница, научниците предупредуваат дека тоа не значи спас за крајбрежните заедници ширум светот. Напротив, дури и при таа граница, продолжено топење на Гренланд и Антарктик е речиси неизбежно, а ефектите би можеле да се чувствуваат со векови.
„Нашата главна порака е дека и 1,5°C затоплување нема да го запре подигнувањето на нивото на морето. Тоа ќе биде големо достигнување, но не и гаранција за стабилност,“ вели проф. Крис Стоукс, глациолог од Универзитетот Дарам и главен автор на студијата објавена во списанието Communications Earth & Environment.
Три извори на докази
Истражувањето комбинира три клучни линии на докази:
- Палеоклиматски записи: Во минати периоди со слични температури – како пред 125.000 години – нивото на морето било неколку метри повисоко. Пред околу 3 милиони години, кога концентрацијата на јаглерод диоксид во атмосферата била слична на денешната, нивото на морето било дури 10–20 метри повисоко.
- Сегашни набљудувања: Податоците покажуваат дека ледените маси на Гренланд и западен Антарктик веќе губат мраз со зголемена брзина. Источен Антарктик засега делува поотпорен, но таму исто така се бележат промени.
- Климатски модели: Напредни симулации покажуваат дека дури и ако температурите се стабилизираат на 1,5°C, порастот на нивото на морето најверојатно ќе продолжи. Малку модели предвидуваат забавување, а речиси ниту еден не покажува целосно запирање.
Проф. Џонатан Бамбер од Универзитетот во Бристол, коавтор на студијата, додава: „Почнуваме да гледаме како некои од најлошите сценарија почнуваат да се одвиваат. Ова е аларм.“
Закана за стотици милиони луѓе
Околу 230 милиони луѓе живеат на помалку од еден метар над сегашната линија на висока плима. Ако нивото на морето почне да расте за еден сантиметар годишно или повеќе до крајот на векот, тоа би било катастрофално дури и за богатите држави, велат истражувачите.
„Во тој случај, стратешката адаптација станува речиси невозможна, и можеме да очекуваме масовни миграции какви што не сме виделе во модерната историја“, предупредува Бамбер.
Дополнителен проблем се т.н. пресвртни точки – критични прагови по кои процесите како топењето на мразот стануваат неповратни. Иако сè уште не се јасно дефинирани, научниците веруваат дека човечката активност веќе може да ги има активирано некои од нив.
Секој дел од степенот е важен
И покрај песимистичките прогнози, научниците инсистираат дека нема простор за пасивност. Ограничувањето на затоплувањето, дури и за десетинки од степен, прави разлика. Помалото затоплување значи помалку изгубен мраз, помал пораст на морето и повеќе време за адаптација.
„Секој дел од степенот навистина е важен“, нагласува проф. Стоукс.
Клучното е дека борбата против климатските промени не е „сè или ништо“. Дури и ако не ја достигнеме целта од 1,5°C, секое приближување кон неа значи спасени животи, имоти и цели заедници – особено оние кои живеат на првата линија на климатскиот фронт: крајбрежните региони.
Подготви: Ј. Ѓ.
