Владата усвои Нацрт-закон за правична и соодветна застапеност, кој се очекува да биде доставен до Собранието за усвојување – oткако ќе се изјасни Венецијанската комисија.
Владејачката коалиција ВМРО-ДПМНЕ, ВЛЕН и ЗНАМ ќе го испрати законот на разгледување во Венецијанската комисија пред да го поднесе во собраниска процедура.
Сепак, на овој закон од многу претставници на Албанците и експерти се гледа како слаб компромис, кој не гарантира реална и ефикасна примена на пропорционалната застапеност во јавната администрација.
Координациско тело: Структура без моќ
Во центарот на критиките се наоѓа Член 9 од нацрт-законот, кој предвидува формирање на „Координативно тело за следење на правичната и соодветна застапеност“. Иако ова тело има задача да го надгледува и промовира пропорционалното застапување, нема санкциски овластувања ниту авторитет да ги спречи дискриминаторските практики при вработување. Неговата структура вклучува претставници од министерства, агенции и академската заедница, но поради отсуството на правна моќ, ова тело е немоќно да влијае директно врз спроведувањето на законот.
Конкретен предлог: Три едноставни, но моќни членови
Како алтернатива на оваа пристап, експертите предлагаат поефикасен модел – префрлување на овластувањата кон Агенцијата за државни службеници, со конкретни мерки како:
- Обврска секој акт за вработување во администрацијата да биде потпишан од директорот и заменик-директорот на Агенцијата;
- Високи казни (околу 10.000 евра) за непочитување на законот;
- Задолжителна контрола на конкурсите од страна на Агенцијата, со цел да се спречат повици кои не ја почитуваат пропорционалната застапеност на етничките заедници.
Според експертите и политичките претставници на Албанците, овој пристап би овозможила јасен и применлив правен механизам за гарантирање на еднаквост и застапеност во администрацијата, за разлика од неефективните и безавторитетни решенија предложени во актуелниот нацрт-закон.
Реакции на албанските политички партии
Партиите на Албанците, ДУИ и Алијансата за Албанците, остро реагираа на овој предлог. ДУИ го нарече законот „нула“ за албанската заедница и побара враќање на механизмот на балансерот, кој се смета за единствениот правно обврзувачки инструмент за гарантирање на еднаквост.
Од друга страна, Алијансата за Албанците на Арбен Таравари укажа на клучни недостатоци: отсуство на гаранција за етничка припадност, недостаток на обврзувачки механизми и санкции, како и формално тело без реална моќ, кое не го решава прашањето на балансерот.
Пратеникот Зијадин Села, нагласи дека предложениот закон е намерно избегнување, отстапување, тоа е гледна точка од страна на ВМРО – ДПМНЕ и не претставува вистинско уредување на уставните права за правична застапеност. Тој изјави дека овој закон во сегашна форма нема да помине и побара започнување на инклузивен и транспарентен процес со активно учество на претставниците на Албанците во изготвувањето на законот.
Потреба од реални и применливи правни механизми
Овој нацрт-закон повеќе личи на политички акт за избегнување на реална одговорност и за одржување на статус кво во администрацијата. Без силни обврзувачки механизми и санкции, правичната застапеност останува празна битка.
Што со мислењето од Венецијанската комисија?
Разгледувањето на нацрт-закон од страна на Венецијанската комисија обично трае од неколку месеци па и години, во зависност од комплексноста на прашањето и нивото на соработка со Владата на Христијан Мицкоски и ВЛЕН.
Кај закони како овој за правична и соодветна застапеност, кои се однесуваат на уставни права и се политички чувствителни, анализата може да трае 6 – 12месеци. За тоа време, Комисијата го анализира текстот, се консултира со експерти и засегнати страни и подготвува детално мислење. Во некои случаи, постапката може да се забрза или продолжи, во зависност од потребите и сложеноста.
А што ако Венецијанската комисија има забелешки? Дали тогаш владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ и ВЛЕН ќе го одложи усвојувањето на истиот закон уште една година?
Дестан Јонузи
