Пишува: Дестан ЈОНУЗИ
Како што се заокружува 2025 година, Северна Македонија повторно се наоѓа во спротивставување меѓу формалната посветеност кон европските процеси и фактичкото однесување на институциите. Европските структури ги усвојуваат годишните заклучоци, во кои уште еднаш ќе биде потенцирано она што одамна е соопштено, артикулирано и потврдено во сите релевантни документи: без уставни измени нема отворање на преговорите и нема прва меѓувладина конференција.
Ова не е нов услов, ниту пак резултат на променета позиција на Брисел. Тоа е содржано во преговарачката рамка која Северна Македонија ја прифати преку Францускиот предлог во 2022 година. Обврската е правно формулирана, дипломатски утврдена и политички верификувана. Сè останато е обид за релативизирање на фактите.
Политичко калкулирање под маската на „суверенитет“
Во пракса, политичката изведба на оваа обврска е одложена во недоглед. Владата на Христијан Мицкоски конструира наратив во кој уставните измени се претставени како прашање за кое наводно недостасуваат гаранции, договори или дополнителни дипломатски сигурности. На тој начин, процесот се сведува на бескрајна листа услови што ја префрлаат одговорноста од институциите кон надворешни актери.
Токму во ова лежи најсериозниот институционален проблем — заменување на државната обврска со политичка еластичност, што создава атмосфера на неодговорност и системско одолговлекување. ЕУ повторува дека динамиката на напредокот зависи единствено од Скопје, а не од Брисел. Сепак, Владата демонстрира неспремност да го преземе потребниот политички ризик.
Регионалната слика ја демаскира стагнацијата во Скопје
Најилустративен индикатор за застојот е споредбата со соседна Албанија. И двете земји се дел од истиот интегративен пакет, со идентични очекувања и споредливи почетни позиции. Додека Албанија ги отвора поглавјата и го имплементира европското законодавство со конкретни чекори, Северна Македонија останува заглавена во внатрешни судири и нетранспарентни политички игри.
Овој расцеп меѓу двете земји не е производ на европските институции, туку последица на домашната политичка нефункционалност. Северна Македонија ризикува да ја изгуби стратешката синхронизација со земјите кои традиционално ги сметаше за свои партнери на европскиот пат.
Повторување на истата лекција
По публикувањето на извештаите на Европската комисија и по објавата на нацрт-заклучоците на Советот на ЕУ, повторно стана јасно дека Европската унија нема намера да ги редефинира основните принципи на преговарачкиот процес. Уставните измени остануваат неопходен услов за прва меѓувладина конференција.
Покрај ова, европските институции директно апелираат за забрзување на реформите во областите: владеење на правото, независност на институциите, јавна администрација, заштита на малцинствата, имплементација на билатералните договори.
Со други зборови, уставните измени се само првата точка во низа сериозни обврски што државата мора да ги реши доколку сака да го задржи кредибилитетот во европските процеси.
Продолжување на политичкото одлагање или можност за пресврт во 2026 година?
Северна Македонија влегува во 2026 година со незавршени обврски кои требаше да бидат исполнети одамна. Политичката неодлучност создава правна и институционална стагнација, ја нарушува европската перспектива и ја еродира довербата на граѓаните во државните институции.
Побрзото темпо на европска интеграција на соседните држави ја засилува перцепцијата дека Македонија опасно се маргинализира во регионалните динамики. Уставните измени, наместо да бидат чекор напред, се претвораат во симбол на политичка немоќ и недостиг од визија.
Обврските остануваат, времето истекува
Уставните измени се повеќе од формалност – тие се доказ за тоа дали Северна Македонија има институционален капацитет да ја преземе европската иднина како реален, а не декларативен проект.
Доколку Владата продолжи со сегашниот модел на одлагање, државата ќе го загуби стратешкиот моментум што го градела со децении. Европската перспектива нема да исчезне како концепт, но ќе стане сè подалечна како реалност.
2026 може да биде година на задоцнето будење или уште една година на самонаметнато тапкање во место. Изборот повеќе не е во рацете на Брисел – тој е исклучиво во рацете на институциите во Скопје.
Текстот е личен став на Авторот
