Банкарскиот сектор во Северна Македонија во периодот од 2021 до 2025 година остварил вкупен позитивен финансиски резултат од 69,23 милијарди денари, односно приближно 1,12 милијарди евра. Податоците на Народната банка, објавени и во статистичките прегледи на Македонската банкарска асоцијација, откриваат речиси непрекинат раст на добивките, со особено силно забрзување во 2023 и 2024 година.
Пет години на континуиран раст
Финансиски резултат на банкарскиот сектор, милиони евра
Извор: Македонска банкарска асоцијација, врз основа на податоци од Народната банка. Еврата се приближни, пресметани по 61,5 денари.
Во 2021 година банките оствариле 9,15 милијарди денари добивка, а во 2022 година 9,68 милијарди. Следната година следува значителен скок на 14,30 милијарди денари, односно раст од речиси 48 проценти. Во 2024 година добивката достигнала 17,39 милијарди денари, додека во 2025 година се искачила на 18,72 милијарди денари.
Тоа значи дека годишната добивка за пет години пораснала за приближно 105 проценти. Сепак, ова е номинален раст. Дел од зголемувањето ја одразува и инфлацијата, па не може целосно да се третира како раст на реалната куповна моќ на заработените средства.
Од каде доаѓаат огромните добивки?
Главниот извор на банкарските приходи се каматите. Во 2023 година нето-каматните приходи сочинувале 70,7 проценти од вкупните приходи на банкарскиот сектор, наспроти 62,6 проценти во 2022 година, покажува годишниот извештај на Народната банка. Зголемените каматни стапки, заедно со растот на кредитирањето, овозможиле значително зголемување на приходите.
Вториот важен извор се провизиите и надоместоците. Во 2025 година банките оствариле повеќе од 118 милиони евра нето-приходи од овие услуги, приближно три милиони повеќе од претходната година. Тоа се приходи намалени за соодветните расходи, а не конечна добивка од провизиите, бидејќи постојат и други оперативни трошоци.
За граѓаните, оваа разлика е суштинска. Одржувањето сметки, платежните трансакции, картичките и другите услуги претставуваат редовни трошоци, дури и кога не користат кредити. Истовремено, зголемувањето на депозитните камати не мора да го следи со ист интензитет растот на кредитните камати.
Кои банки заработуваат најмногу?
Добивката не е рамномерно распределена. Според финансиските извештаи за 2025 година, Комерцијална банка остварила приближно 5,08 милијарди денари добивка, а НЛБ банка околу 4,88 милијарди денари. Заедно, овие две банки учествувале со приближно 53 проценти во позитивниот финансиски резултат на целиот сектор.
Високата концентрација на добивките ја отвора темата за конкуренцијата. Но концентрацијата сама по себе не докажува злоупотреба на пазарната положба. За таков заклучок потребни се дополнителни анализи на цените на услугите, пазарните удели и условите за клиентите.
Дали високите профити значат здрав банкарски систем?
Постојат сериозни аргументи во прилог на финансиската стабилност. На крајот од 2025 година стапката на адекватност на капиталот изнесувала 19,45 проценти, а учеството на нефункционалните кредити било 2,04 проценти. Приносот на капиталот достигнал 17 проценти. Овие показатели упатуваат на добро капитализиран и профитабилен сектор, со релативно низок удел на проблематични кредити.
Сепак, финансиската стабилност и општествената корист не се идентични категории. Стабилните банки се неопходни за економијата, но високата добивка не е автоматски доказ дека кредитирањето е доволно достапно, услугите конкурентни или дека малите претпријатија имаат поволни услови за финансирање.
Прашањето не е само колку заработуваат, туку како
Петгодишните резултати покажуваат извонредно успешен период за банкарскиот сектор. Но неговата профитабилност треба да се оценува и преку придонесот кон стопанството, квалитетот и цената на услугите и пристапот до финансии.
Клучното прашање не е дали банките треба да остваруваат добивка, туку дали растот на нивните профити е проследен со споредливи придобивки за клиентите и економијата. За одговор е потребна подлабока анализа на каматните маржи, структурата на надоместоците и распределбата на кредитите. Досегашните податоци убедливо го потврдуваат растот на профитите, но сами по себе не докажуваат дали нивната висина е економски оправдана.
Извор: ЦИВИЛ МЕДИА
