Денес, 19 април 2026 година, граѓаните на Бугарија по осми пат во последните пет години излегуваат на гласање за да го изберат новиот состав на Народното собрание. Овие вонредни парламентарни избори доаѓаат како резултат на длабоката и долготрајна политичка криза која ја парализираше земјата уште од 2021 година, оставајќи ја без стабилна власт и континуитет во реформите.
Кој води и какви се анкетите?
Според последните анкети спроведени непосредно пред изборниот молк, главната промена на политичката сцена е појавата на движењето „Прогресивна Бугарија“, предводено од поранешниот претседател Румен Радев. Неговата нова политичка формација, која се позиционира како центар-лево со силен национален предзнак, води во анкетите со поддршка од околу 35%. Овој скок е резултат на разочараноста на гласачите од традиционалните партии и досегашните коалиции кои не успеаја да понудат стабилност.
Зад него се наоѓаат веќе етаблираните играчи:
ГЕРБ-СДС на Бојко Борисов, кој ужива поддршка од околу 20-22%. Иако Борисов сè уште има цврсто јадро на поддржувачи, партијата се соочува со тешкотии да најде партнери за идна коалиција.
Коалицијата „Продолжуваме со промените – Демократска Бугарија“ (ПП-ДБ), која според анкетите бележи пад и се движи околу 13-15%. Нивната позиција е разнишана по неуспешните обиди за владеење и внатрешните несогласувања.
Националистичката партија „Преродба“ (Възраждане), која одржува стабилно ниво од околу 12%, играјќи на картата на евроскептицизам и отпор кон меѓународните притисоци.
Зошто се одржуваат овие избори?
Овие избори се директна последица на падот на владата на Росен Желјазков во декември 2025 година. Кабинетот на Желјазков поднесе оставка по масовните протести ширум земјата, предизвикани од незадоволството од економските политики, буџетот за 2026 година и нерешените проблеми со корупцијата. По оставката, претседателот (тогаш Илиана Јотова, по повлекувањето на Радев во активна партиска политика) ги додели сите три мандати за формирање влада, но ниту една политичка сила не успеа да собере мнозинство. Така, Бугарија влезе во уште еден круг на привремена влада, предводена од привремениот премиер Андреј Ѓуров.
Хронологија на нестабилноста
Ова се осмите по ред предвремени избори во Бугарија од април 2021 година. Овој феномен е без преседан во поновата европска историја и укажува на тотална фрагментација на политичкиот систем. Во овој петгодишен период, само две редовни влади успеаја да се формираат, но и двете траеја помалку од една година.
Што се очекува?
Главните очекувања на аналитичарите се дека и по овој изборен циклус, формирањето стабилно мнозинство ќе биде исклучително тешко. Иако Радев и неговата „Прогресивна Бугарија“ имаат значително водство, тие ќе мораат да бараат сојузници меѓу левицата или помалите партии како „Има таков народ“ (ИТН) или БСП, што би можело да доведе до идеолошки хетерогена и кревка влада.
Друга голема загриженост е нискиот одзив на гласачите. Изморени од постојаните избори кои не носат суштинска промена, се очекува одзивот да падне на рекордно ниско ниво (под 30%), што дополнително му го одзема легитимитетот на новиот парламент.
Меѓународната заедница, особено Брисел, со големо внимание ги следи изборите поради позицијата на Бугарија во однос на влезот во Шенген зоната по копнен пат, полноправното членство во Еврозоната и односите со Русија, особено со оглед на зголеменото влијание на Радев, кој на Запад се смета како про-руски политичар.
Дали денешниот ден конечно ќе стави крај на политичкиот „маѓепсан круг“ или само ќе го подготви теренот за деветти избори наесен, останува да видиме по затворањето на гласачките места во 20:00 часот по локално време.
Рефлексии врз односите со Македонија: Дијалог или нов „ѕид“?
Едно од клучните прашања кои произлегуваат од овие избори е каква ќе биде идната политика на Софија кон Скопје. Со оглед на тоа што во анкетите води „Прогресивна Бугарија“ на Румен Радев, аналитичарите во Македонија со голема претпазливост ги следат резултатите. Радев е познат по својот цврст и честопати непопустлив став во однос на „македонското прашање“, инсистирајќи на строго исполнување на Договорот за добрососедство и вметнувањето на Бугарите во македонскиот Устав како безусловен предуслов.
Доколку Радев успее да формира влада, се очекува Софија да го задржи, па дури и да го засили притисокот врз Скопје. Од друга страна, евентуална поголема тежина на коалицијата ПП-ДБ би можела да значи малку попрагматичен пристап, фокусиран на економска соработка и инфраструктура, иако дури и кај нив не постои подготвеност за отстапки од „Францускиот предлог“.
За Македонија, клучниот проблем останува истиот: политичката непредвидливост во Бугарија. Осмиот обид за формирање влада значи дека Скопје повторно може да се соочи со „техничка власт“ која нема политички мандат за донесување храбри одлуки, или пак со политичка влада која својот легитимитет ќе го гради врз националистичка реторика. Најголемиот страв кај македонските дипломати е дека изборниот резултат може повторно да го „заглави“ дијалогот во статус-кво позиција, со што евроинтеграциите на регионот би останале заложник на внатрешните политички пресметки во Софија. Но ако Македонија ги изгласа Уставните измени, адутот е во нејзини раце
Ј. Ѓ. во соработка со Gemini
