Петтиот конгрес на Демократската унија за интеграција (ДУИ) се одржа во исклучително чувствителен политички момент за партијата – по повеќе од две децении континуирано учество во извршната власт, овојпат како опозициски субјект, со сериозен предизвик да го редефинира сопствениот политички идентитет, улога и легитимитет.
Во своето обраќање, претседателот на ДУИ, Али Ахмети, ја нагласи еволуцијата на партијата – од движење создадено од потребата за еднаквост и институционална застапеност на Албанците, до политички субјект кој, како што истакна, денес го брани унитарниот карактер на државата и евроинтегративниот курс на Северна Македонија.
На конгресот беа усвоени четири резолуции: за зајакнување на унитарниот карактер на државата, за владеење на правото, за национален договор за напредок и одржлив развој и за европската интеграција како стратешка определба.
Една од најзабележителните политички иницијативи беше предлогот за проширување на примената на Бадинтеровиот принцип, кој според Ахмети треба да важи и при формирање на Владата и при донесување одлуки во Уставниот суд.
– Предлагаме секоја нова Влада да добие доверба не само од мнозинството пратеници, туку и од мнозинството пратеници од немнозинските заедници. Ова ќе обезбеди двоен легитимитет и реална претставеност на сите етнички заедници, изјави Ахмети.
Реформа како нужност, а не како избор
Политичкиот аналитичар и поранешен пратеник Зуди Џелили оценува дека овој конгрес претставува пресвртна точка за ДУИ, токму поради новата реалност во која партијата повеќе не е дел од власта.
– Петтиот конгрес не беше само формален статутарен процес, туку сериозен тест за способноста на ДУИ да се реформира и повторно да ја изгради довербата кај електоратот. Партијата денес се соочува со последиците од долгогодишното владеење, но и со очигледните пропусти во однос на јакнењето на позицијата на Албанците, особено во примената на Бадинтеровиот механизам, наведува Џелили во изјава за Фронтлајн.
Тој дополнува дека вистинскиот предизвик за ДУИ не е само политичко преживување, туку јасно дефинирање на новата улога во услови кога албанскиот политички блок е пофрагментиран и покритички од кога било досега.
– Конгресот испрати порака дека ДУИ е подготвена за внатрешни реформи, кадровско освежување и програмско преориентирање. Но, реалната проценка ќе зависи од конкретните чекори што ќе следат, а не од усвоените резолуции, истакнува Џелили.
Генерациска промена и симболично дистанцирање од минатото
Аналитичарот Урим Салиу оди чекор понатаму, оценувајќи дека конгресот означува неопходна политичка „хигиена“ и дистанцирање од компромитирани кадри.
– Отстранувањето на политички потрошените фигури не е чин на реваншизам, туку нужност за закрепнување. Политиката бара циркулација на идеи, енергија и визија, а младите носат токму тоа – чист политички багаж и поинаков однос кон јавната одговорност, смета Салиу.
Според него, фактот што во новите структури нема имиња поврзани со сериозни обвинувања за злоупотреба на функции ѝ дава на ДУИ нов морален капитал и можност повторно да претендира за учество во извршната власт.
– Само партија што има храброст да се прочисти одвнатре може да тврди дека е подготвена одговорно да управува со државата, вели Салиу.
Опозициски критики и сомнежи во искреноста на процесот
Наспроти ваквите оценки, лидерот на Демократското движење (ВЛЕН), Изет Меџити, конгресот остро го критикуваше, нарекувајќи го „театар без одговорност“. Според него, ДУИ избегнала суштинска анализа на изборниот пораз и не воспоставила јасен механизам за политичка отчетност.
– Без вистинска одговорност и транспарентност, реформата останува само декларативна, а конгресот се претвора во фарса, порача Меџити.
Петтиот конгрес на ДУИ отвори важни прашања за идниот политички правец на партијата, но не даде конечни одговори. Дали станува збор за суштинска трансформација или за внимателно контролиран процес на адаптација – ќе покаже периодот што следи.
Јавноста, особено албанскиот електорат, повеќе не се задоволува со резолуции и симболични промени. Во услови на зголемена политичка конкуренција и намалена толеранција кон долгогодишните елити, ДУИ ќе мора со конкретни политики и одлуки да докаже дека реформата е реална, а не само реторичка.
Дестан Јонузи
