Рафинеријата во Панчево и Нафтената индустрија на Србија НИС ја започнуваат новата година со олеснување, откако американската администрација ја продолжи лиценцата за работење на компанијата до 23 јануари 2026 година. Одлуката овозможува повторно активирање на рафинериските погони, но истовремено упатува и на тоа дека се наѕира завршница на преговорите за промена на рускиот сопственички удел во НИС, пишува N1.
Во последните часови од старата година, Загреб и Белград речиси истовремено ја објавија веста што пристигна од Вашингтон. Од Јадранскиот нафтовод (ЈАНАФ) соопштија дека се подготвени веднаш да обезбедат транспорт и снабдување на рафинеријата во Панчево со нафта од неруско потекло.
„ЈАНАФ, во соработка со Владата на Хрватска, обезбеди лиценца со која до 23 јануари 2026 година се одобрува учество во активности кои се вообичаени и неопходни за транспорт на нафта, со цел извршување на договорот за транспорт на сурова нафта склучен со компанијата НИС“, соопшти ЈАНАФ.
Од хрватската компанија нагласуваат дека одлуката е резултат, пред сè, на ангажманот на хрватската страна. Во исто време, преку социјалните мрежи се огласи и српската министерка за енергетика, Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ, истакнувајќи дека најголемиот дел од дипломатските активности ги реализирала српската страна.
„Ова значи дека рафинеријата во Панчево, по 36 дена, ќе може повторно да продолжи со работа. Со дипломатска борба, предводена од претседателот Вучиќ, успеавме во речиси невозможна мисија“, напиша министерката на Инстаграм.
Сепак, ниту Министерството за енергетика, ниту НИС не соопштуваат конкретен датум кога точно ќе започне повторната преработка на нафта.
Во соопштението на НИС се наведува дека лиценцата овозможува одржување на деловните активности, договори и други спогодби поврзани со компанијата и нејзините оперативни зависни друштва, вклучително и повторно стартување на рафинериската преработка, увоз на сурова нафта и трансакции неопходни за безбедноста на снабдувањето и техничкото одржување.
Според економски аналитичари, одлуката на САД претставува привремено, транзициско решение. Александар Милошевиќ од „Нова економија“ оценува дека ова е „бајпас“ за премостување на периодот до очекуваната продажба на НИС на унгарската компанија МОЛ.
„Ова не е трајно одобрување на лиценцата за ЈАНАФ да извезува нафта за НИС, туку привремена мерка“, вели Милошевиќ.
Тој додава дека потегот на американските власти може да биде сигнал дека преговорите меѓу руската страна и МОЛ за продажба на мнозинскиот пакет акции се движат во насока прифатлива за Вашингтон.
„Во спротивно, тешко е да се објасни зошто повторно би се одобрил извоз на нафта кон Србија, откако претходно беше стопиран. Очигледно има промена во однос на моментот кога беа воведени санкциите“, оценува Милошевиќ.
Дополнителен рок постави и американската Канцеларија за контрола на странски средства (OFAC), според кој руската страна треба да излезе од мнозинското сопствеништво во НИС до 24 март. Дали до тогаш ќе биде завршен процесот на продажба, или Србија повторно ќе се соочи со неизвесност, останува отворено прашање – при што, како што забележуваат аналитичарите, Белград има ограничено влијание врз конечниот исход.
