Според најновите извештаи на Светската здравствена организација (СЗО) и светските агенции, меѓународната јавност со зголемено внимание ја следи ситуацијата на крузерот „Хондиус“ (MV Hondius), каде што неодамна избувна смртоносна зараза од хантавирус. Бродот, на кој се наоѓаат вкупно 147 патници и членови на екипажот од 23 различни земји, тргнал на патување од Ушуаја, Аргентина, кон Канарските Острови, но поради вонредната состојба во моментов е закотвен во близина на Зеленортските Острови (Кабо Верде). До денес, пет од вкупно осум сомнителни случаи се лабораториски потврдени на присуство на овој вирус. Регистрирани се дури три смртни исходи, меѓу кои е и 69-годишна жена од Холандија, додека еден британски државјанин се наоѓа во критична состојба на интензивна нега во Јоханесбург. Ваквиот развој на настаните веднаш предизвика тревога во медиумите и страв од нова пандемија, особено поради фактот што сценографијата – ширење на непознат респираторен вирус меѓу затворени патници на брод – неодоливо потсетува на раните денови од ширењето на Ковид-19.
Што е хантавирусот и зошто овој сој е различен?
Хантавирусите претставуваат специфична група на зоонозни вируси кои примарно циркулираат кај различни видови глодари. Луѓето најчесто се инфицираат преку директно вдишување на прашина или аеросоли контаминирани со урина, измет или секрети од инфицираните животни, но и преку допир со контаминирани површини. Инфекцијата е ретка, но нејзиниот тек може да биде исклучително тежок и смртоносен.
Она што ја поттикна глобалната паника во овој конкретен случај е фактот дека кај инфицираните патници е изолиран сојот Андес (Andes virus). Ова е единствената досега позната варијанта на хантавирус за која научно е докажано дека има способност да се пренесува директно од човек на човек. Сепак, за да ги смири стравувањата, епидемиологот од СЗО, Марија ван Керкхове, експресно реагираше со објаснување дека ова дефинитивно не претставува ситуација слична на Ковид-19. За разлика од коронавирусот или сезонскиот грип, хантавирусот не се шири лесно преку кашлање или кивање во воздухот. Неговиот пренос меѓу луѓето бара исклучително близок, продолжен и интимен контакт со веќе инфицирано лице кое покажува активни симптоми.
Клиничка слика и драстични карантински мерки
Симптомите на ова заболување можат да бидат исцрпувачки и брзо ескалирачки. Пациентите најчесто пријавуваат висока треска, екстремен замор каде што се чувствуваат невообичаено истоштени, силни болки во мускулите, како и гастроинтестинални проблеми како болки во стомакот, гадење, повраќање и дијареја. Кај потешките случаи, болеста рапидно прогресира кон сериозна пневмонија, акутен респираторен дистрес синдром и фатален шок. Инкубацискиот период на вирусот може да трае дури до осум недели, што ги принудува здравствените власти на долгорочен мониторинг на контактите, бидејќи постои ризик да се појават нови случаи во наредните месеци.
Првиот пациент на бродот ги развил првичните симптоми на 6 април, а починал набрзо потоа, на 11 април 2026 година, додека сè уште бил на крузерот. Со цел да се спречи понатамошното ширење на вирусот меѓу патниците, здравствените работници наредија сите лица веднаш да бидат изолирани и затворени во своите кабини. Тековната криза се менаџира преку строго координиран меѓународен одговор во кој се директно вклучени здравствените власти од Кабо Верде, Холандија, Шпанија, Јужна Африка и Велика Британија. Дополнително, се спроведува трагање по мал број патници кои претходно го напуштиле бродот на островите Тристан да Куња и Света Елена, со препораки истите веднаш да бидат ставени во превентивна самоизолација.
Состојбата во Македонија и историјатот на вирусот на Балканот
Во однос на нашата држава, домашните здравствени институции се децидни дека нема апсолутно никаков простор за ширење паника. Во овој момент нема регистрирани случаи на инфекција во земјата, ниту пак постојат податоци за македонски патници или нивни блиски контакти поврзани со бродот „Хондиус“. Властите потврдуваат дека не постојат индикации за ризик по јавното здравје во државата.
Сепак, се разбира, хантавирусите не се целосно непознати за нашиот регион. Овие вируси се ендемски присутни на Балканскиот Полуостров, каде што во минатото повремено се бележеле помали или поголеми епидемиски бранови. Инфекцијата тука најчесто се манифестира преку болеста позната како хеморагична треска со бубрежен синдром. Една од најголемите документирани епидемии во нашето поблиско опкружување се случи во Србија и Црна Гора во 2002 година, кога беа регистрирани 128 лабораториски потврдени случаи. На Балканот доминираат два соја: сојот Пуумала (Puumala), кој најчесто предизвикува поблага форма на болеста, и далеку поопасниот сој Добрава (Dobrava). Сојот Добрава најчесто го пренесува жолтовратиот глушец и може да резултира со стапка на смртност која достигнува до 10 проценти од заболените.
Проценка на ризикот од експертите
И покрај трагичните загуби, светските здравствени институции уверуваат дека ситуацијата е под контрола. Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC) јавно објави дека ризикот за општата популација во Европа во моментов се проценува како многу низок. Идентична е и оценката на СЗО, која смета дека ризикот за глобалната популација е низок. Благодарение на строгите мерки за превенција и контрола на инфекцијата кои веќе се имплементираат на самиот брод, како и фактот дека хантавирусите генерално не се шират лесно меѓу луѓето, веројатноста оваа локализирана бродска криза да прерасне во нова глобална пандемија е сведена на минимум.
Редакција Фронтлај
