Локалните избори во Македонија низ годините се покажаа како најдобар показател за вистинската сила на партиите. Иако се фокусирани на општинските проблеми, тие редовно прераснуваат во национален тест за власта и опозицијата. Од првите локални избори во 1996 година до последните во 2021, граѓаните повеќепати ја менуваа својата доверба – еднаш давајќи огромна поддршка на СДСМ, другпат на ВМРО-ДПМНЕ, додека партиите на Албанците со години ја делат локалната моќ во своите средини.
1996 – Први локални избори
Македонија имаше 123 општини плус Град Скопје.
СДСМ доминираше во повеќето општини.
ПДП беше водечка партија кај Албанците.
ВМРО-ДПМНЕ почнуваше да гради база во источниот и централниот дел на земјата.
2000 – Втори избори
Тесна битка меѓу СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ.
ДПА ја зацврсти позицијата кај Албанците.
2005 – Новата територијална карта
Општините беа редуцирани на 84.
ДУИ првпат настапи и веднаш стана најсилна партија кај Албанците.
Во Скопје победи независниот кандидат Трифун Костовски.
2009 – Комбинирани со претседателските
ВМРО-ДПМНЕ имаше најмногу победи низ општините.
ДУИ остана стабилна сила во албанските средини.
2013 – Апсолутна доминација на ВМРО-ДПМНЕ
ВМРО-ДПМНЕ: 56 градоначалници
ДУИ: 14
СДСМ: 4
Други и независни: 6
2017 – Голем пресврт кон СДСМ
СДСМ: 57 градоначалници
ДУИ: 10
ВМРО-ДПМНЕ: 5
Алијанса за Албанците: 3, Беса: 1, независни: 3
2021 – Враќање на ВМРО-ДПМНЕ
ВМРО-ДПМНЕ: 42 градоначалници
СДСМ: 16
ДУИ: 11
Беса: 2, Алијанса: 2, ДПА: 1, други: 3
Независната Данела Арсовска поддржана од ВМРО-ДПМНЕ победи во Скопје.
Чести пресврти во поддршката – граѓаните знаат радикално да ја сменат довербата. Во 2013 ВМРО-ДПМНЕ имаше убедливо мнозинство, во 2017 победуваше СДСМ, а во 2021 повторно ВМРО-ДПМНЕ.
Главниот град како огледало – Скопје е специфична арена каде победуваат и независни кандидати (2005, 2021). Ова покажува дека градските гласачи се поосетливи на личности отколку на партиски боја.
Политички блок на Албанците – ДУИ долгорочно држи стабилни општини, но конкуренцијата од Алијанса за Албанците, Беса и Алтернатива (ВЛЕН) често го менува конечниот распоред на силите.
Исто така, трендот на независни победи се засилува, што значи дека на локално ниво гласачите бараат конкретни решенија и личности, а не секогаш партиска дисциплина.
Историјата на локалните избори во Македонија покажува дека гласачите редовно знаат да ја променат својата поддршка. Секоја партија може да биде победник ако понуди силни кандидати и убедлива програма. Локалните избори во 2025 ќе бидат клучна проба за сите – и за власта, и за опозицијата, и за албанскиот блок политички партии, и за независните иницијативи. Исходот во Скопје, Центар, Куманово, Битола, Прилеп, Охрид, Штип, Струмица, Кочани, Тетово, Гостивар, Кичево, Чаир, Аеродром, Карпош и Струга ќе биде највнимателно следен, бидејќи ќе покаже во кој правец ќе се движи македонската политика во годините што следат.
Дестан Јонузи
