Додека Брисел повторно испраќа порака дека проширувањето на Европската Унија останува жива политичка агенда, Северна Македонија се соочува со сè појасна реалност: европската перспектива е директно условена со исполнување на веќе преземените обврски. На Самитот ЕУ – Западен Балкан, поддршката за регионот беше проследена со јасни предупредувања – без уставни измени и без целосно почитување на Преспанскиот договор, европскиот пат останува закочен за Северна Македонија.
Таа порака најдиректно ја формулираше претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, кој порача дека „властите во Северна Македонија знаат што треба да направат“, сигнализирајќи дека просторот за политички маневри и двосмислени интерпретации е сериозно стеснет.
Проширувањето како геополитички интерес
Европската Унија уште еднаш ја потврди стратешката важност на проширувањето кон Западен Балкан. Според Кошта, проширена Унија значи „побезбедна, посилна и попросперитетна Европа“, а досегашните проширувања, како што истакна, го докажале тоа и во пракса. Но зад охрабрувачката реторика, Брисел испрати и јасна политичка порака, напредокот не е автоматски и не е безусловен.
Во заедничката декларација на Самитот се нагласува дека добрососедските односи, регионалната соработка и целосното спроведување на меѓународните договори се суштински предуслови за европски напредок. За Северна Македонија, тоа значи исполнување на уставните обврски и доследно почитување на Преспанскиот договор.
Реформи да, билатерализација не
Премиерот Христијан Мицкоски на самитот инсистираше дека евроинтегративниот процес на земјата е неправедно билатерализиран. Според него, и покрај тоа што реформската агенда се спроведува, билатералните спорови со соседите го нарушуваат кредибилитетот на пристапниот процес.
„Очекуваме дека билатералните прашања нема да бидат наша пречка, туку напротив од нашите соседи очекуваме поддршка во оваа наша амбиција да бидеме дел од Европската Унија. И она што е најважно, е да бидеме оценувани според постигнувањата, а не според билатералните прашања, порача Мицкоски, нагласувајќи дека Владата ќе продолжи со реформите, но очекува фер третман од земјите членки на ЕУ“, вели Мицкоски.
Условите не се нови
Од бугарска страна беше повторен ставот дека Софија не претставува пречка за европскиот пат на Северна Македонија и дека сите услови произлегуваат од компромисот од јули 2022 година, зад кој стојат сите земји членки на ЕУ.
Во таа рамка, од Брисел јасно се посочува дека уставните измени не се ново политичко барање, туку дел од веќе прифатената преговарачка рамка. Европските претставници нагласуваат дека станува збор за обврска што мора да се исполни за да се продолжи со следната фаза од пристапниот процес.
Бугарска јавност
Иако не постојат свежи директни вести на англиски од бугарски медиуми од оваа недела за ова прашање, во локалните бугарски извештаи од почетокот на декември 2025 година се забележува дека:
„Бугарските институции го поврзуваат напредокот на Северна Македонија во ЕУ со обврската за уставни измени, особено во делот што се однесува на заштита на правата и статусот на граѓаните со бугарска определеност“, пишува БTA
„Дополнително, политичкиот дискурс околу ова прашање останува активен во Бугарија, иако земјата во моментов се соочува со политички тензии и реструктурирања на владата поради големи протести и оставки, што потенцијално влијае и на континуитетот на официјалните преговори со Скопје“, пишува Ројтерс.
Реакции од Грција – Политичка реторика со реални последици
Дополнителна тежина на европскиот процес му дава повторното отворање на прашањето за Преспанскиот договор. Изјавата на премиерот Мицкоски дека „името е вратено“ предизвика остра реакција од грчката дипломатија.
Министерството за надворешни работи на Грција порача дека „секое отстапување од Преспанскиот договор е неприфатливо и претставува прекршување на меѓународните обврски“, додавајќи дека „меѓународните договори не дозволуваат де факто состојби, туку бараат целосна, униформна и доследна примена“.
И покрај тоа, премиерот Мицкоски продолжи со пораките дека „и политичките противници денес го користат терминот Македонија“, создавајќи впечаток дека Преспанскиот договор е веќе испразнет од својата суштина. Аналитичарите предупредуваат дека ваквата реторика може да има реални дипломатски последици, бидејќи Европската Унија континуирано потенцира дека почитувањето на меѓународните договори не е прашање на интерпретација, туку на обврска.
Преспанскиот договор, потпишан во 2018 година, е правно обврзувачки акт врз кој се темели членството на Северна Македонија во НАТО и европската перспектива на земјата. Секој обид за негово симболично или фактичко релативизирање ја доведува во прашање тезата дека застојот во интеграциите е исклучиво резултат на надворешни фактори.
Преспанскиот договор „целосно обврзувачки“
Грчкото Министерство за надворешни работи уште еднаш оваа недела потврди дека Преспанскиот договор е правно обврзувачки, дел од уставниот поредок и темел за мирни односи со Северна Македонија. Грчката влада јасно соопшти дека:
„Преспанскиот договор е дел од уставот на Северна Македонија и е целосно обврзувачки на меѓународно и на домашно ниво“ – и дека „секој обид за фалсификување или измена на содржината на договорот нема да биде прифатен“, со што се отфрлаат сите еднострани толкувања на текстот со цел релативизирање на договорените обврски, објави Катимерини
Официјалните грчки медиуми и оваа недела истакнуваат дека договорот, потпишан во 2018 година, не остава простор за еднострани „де факто“ промени и дека нарушувањето на неговите одредби може да има директни последици за меѓусебните односи и за евроинтегративниот процес на Скопје.
Самитот ЕУ – Западен Балкан покажа дека европската перспектива на Северна Македонија формално не е доведена во прашање, но е строго условена. Пораката од Брисел е јасна, поддршка има, но таа оди рака под рака со одговорност.
Во таков контекст, уставните измени и доследното почитување на Преспанскиот договор се претвораат во клучен тест за политичката зрелост и европската кредибилност на Владата. Проширувањето продолжува – но само за оние што се подготвени да ги исполнат преземените обврски.
Дестан Јонузи
