Започнувањето на изборната кампања за локалните избори на 11 јануари ја отвора една од најважните политички битки на локално ниво во последните години, особено во Гостивар, Врапчиште, Центар Жупа и Струга. Овие избори не се само натпревар за градоначалнички функции, туку и директен тест за политичката тежина на коалициите Националната алијанса за интерграција (НАИ) предводена од ДУИ и од друга страна ВЛЕН, како и за независните кандидати кои се обидуваат да капитализираат врз незадоволството кај граѓаните.
Гостивар – симбол на политичка поларизација
Во Гостивар, изборната трка ја отсликува длабоката политичка поделба меѓу гласачкото тело. Кандидатот на Алијансата за национална интеграција, Валбон Лимани, настапува со порака за континуитет и умерен реализам, свесен за фактот дека претходниот изборен циклус пропадна поради недоволна излезност. Неговата реторика е внимателна, со дистанца од класичните „големи ветувања“, што може да се чита како обид да се врати довербата кај апатичните гласачи.
Од друга страна, кандидатот на ВЛЕН, Невзат Бејта, ја гради кампањата врз антиелитистички и критички наратив, отворено зборувајќи за „уништување“ и „кражба“. Овој пристап директно цели кон незадоволните граѓани и оние што сметаат дека локалната власт во изминатите години не испорачала конкретни резултати.
Гостивар, како една од клучните општини во Полошкиот регион, може да стане лакмус-тест за тоа која политичка структура има поголема мобилизациска моќ, но и дали гласачите ќе излезат во доволен број за да се избегне повторување на сценариото со неуспешен изборен круг.
Врапчиште – судир меѓу „резултати“ и „промена“
Во Врапчиште, изборната трка има поинаков карактер. Исeн Шабани од НАИ настапува со јасна стратегија: легитимитет преку проекти. Неговото инсистирање на инфраструктурни и образовни инвестиции е обид да се прикаже управувањето како технократско и резултатско, а не идеолошко.
Спротивно на тоа, независниот кандидат Зулхајрат Демири се позиционира како алтернатива на партискиот систем, фокусирајќи се на пораката за достоинствено претставување и морална одговорност. Поддршката што ја добива од структурите на ВЛЕН и Алијансата за Албанците (Зијадин Села) укажува дека и зад „независноста“ стојат пошироки политички интереси, што ја прави трката уште покомплексна.
Центар Жупа – избори без избор?
Фактот што во Центар Жупа има само еден кандидат – Аријан Ибраим – отвора прашања за политичката конкуренција и демографската одржливост на општината. Високото ниво на миграција, како што и самиот кандидат признава, ја ограничува можноста за вистински изборен плурализам.
Фокусот на инфраструктурата и регионалниот пат е повеќе од локално прашање – тој е услов за економска активност, инвестиции и евентуално забавување на иселувањето. Овие избори, иако формално неизвесни, суштински се референдум за управувањето со стагнацијата.
Во Маврово и Ростуше има двајца кандидати и тоа Онер Јакупоски поддржан од Коалицијата Твоја Македонија предводена од ВМРО ДПМНЕ и Анес Ахмети кандидат на СДСМ.
Изборите за градоначалник во овие четири општини се повторуваат бидејќи на Локалните избори 2025 таму немаше доволен број граѓани излезени на гласање.
Според податоците од Државната изборна комисија (ДИК), во овие општини во првиот круг на 19 октомври не беше постигната законската излезност од најмалку една третина (33,33 проценти) од запишаните гласачи, што е услов за изборите да се сметаат за успешни.
Во Гостивар одзивот беше 33,31 процент, во Врапчиште – 25,18 проценти, во Маврово и Ростуше – 30,31 процент и во Центар Жупа – 21,49 проценти.
Струга – институционална криза и политичка конфронтација
Најсериозната политичка криза се бележи во Струга, каде што блокадата на Општинскиот совет го парализира функционирањето на локалната самоуправа. Обвинувањата на градоначалникот Менди Ќира за „таен коалициски сојуз“ меѓу НАИ, СДСМ и Листата на Мерко ја откриваат длабочината на политичката конфронтација.
Најавата за можни предвремени избори за Советот не е само техничка мерка, туку политички притисок со цел да се промени односот на силите. Во прашање се и конкретни буџетски проекти вредни околу 5 милиони евра, што дополнително ја зголемува политичката цена на блокадата.
Три можни сценарија по 11 јануари
Исходот од локалните избори на 11 јануари во Полошко и Југозападна Македонија ќе има значење што далеку ги надминува границите на општините во кои се гласа. Во прашање не се само градоначалничките мандати, туку и идната конфигурација на политичката моќ кај албанскиот политички блок, стабилноста на локалната самоуправа и способноста на институциите да функционираат без блокади.
Сценарио 1: Победа на кандидатите на НАИ – стабилизација со условен легитимитет
Доколку кандидатите на Алијансата за национална интеграција (НАИ) успеат да ги задржат клучните општини, тоа ќе биде интерпретирано како потврда на стратегијата за континуитет и институционално искуство. Во овој случај, ДУИ ќе настапи зајакната во внатрешните преговори и ќе тврди дека, и покрај критиките, граѓаните сепак ја преферираат стабилноста пред експериментите.
Сепак, ваквиот исход нема автоматски да значи и целосен легитимитет. Ниската излезност, доколку се повтори, ќе остане најголемиот предизвик, оставајќи простор за понатамошна критика дека политичката поддршка е „техничка“, а не суштинска.
Сценарио 2: Пробив на ВЛЕН и независните кандидати – политичко прегрупирање
Победа или сериозен резултат на кандидатите поддржани од коалицијата ВЛЕН и независните кандидати би значела јасен сигнал за замор од долгогодишните политички структури. Ова сценарио би го отворило прашањето за нова распределба на моќта, не само на локално, туку и на национално ниво.
Во таков случај, ВЛЕН би се позиционирала како реална алтернатива, а независните кандидати – иако формално надвор од партиските рамки – би станале фактор во идните коалициски калкулации. Тоа би можело да доведе до поголема нестабилност на краток рок, но и до притисок за поголема отчетност.
Сценарио 3: Продлабочување на институционалната криза
Третото, најризично сценарио е продлабочување на постоечките блокади, особено во општини како Струга. Доколку изборите не донесат јасно мнозинство или ако повторно се појават проблеми со излезноста, можно е институционалната парализа да продолжи.
Во таков контекст, предвремените избори за советите би станале реална опција, што дополнително би ги зголемило трошоците, политичката неизвесност и недовербата кај граѓаните.
Излезноста
Независно од тоа кое сценарио ќе се реализира, излезноста ќе биде клучниот индикатор за вистинската политичка порака од граѓаните. Масовен одѕив би значел јасна волја за промена или потврда на постојниот курс, додека слабата излезност би испратила порака дека најголемиот противник на сите политички актери не е ривалската партија, туку апатијата.
Дестан Јонузи
