Првиот ден од Меѓународната безбедносна конференција во Минхен се позиционира како момент кога европските лидери јавно го признаа она што долго време се дискутираше тивко: дека глобалниот поредок заснован на правила, изграден по Втората светска војна и стабилизиран по Студената војна, веќе не функционира во својата стара форма. Германскиот канцелар Фридрих Мерц го формулираше тоа најдиректно, предупредувајќи дека „овој поредок, колку и да беше несовршен, повеќе не постои во таа форма“, и дека Европа мора да биде подготвена за нова ера на неизвесност и конкуренција меѓу големите сили.
Германскиот канцелар Мерц: Светскиот поредок каков што го знаевме повеќе не постои
Ова не е само дипломатска формулација. Мерц зборуваше за „длабока поделба“ меѓу Европа и Соединетите Американски Држави, предупредувајќи дека трансатлантската доверба е разнишана. Неговата порака беше двојна: Европа мора да продолжи да соработува со САД, но повеќе не смее целосно да се потпира на американските безбедносни гаранции. Тој истакна дека Европа мора да стане посилна и поавтономна, не како алтернатива на НАТО, туку како негов посилен столб.
Оваа позиција ја одразува новата реалност: Европа повеќе не се чувствува сигурна дека американската стратегија секогаш ќе биде предвидлива или усогласена со европските интереси. Ова е директна последица од повеќе фактори – од тарифните конфликти, до американските изјави за Гренланд, кои во Европа беа сфатени како сигнал дека дури и традиционалните сојузници можат да станат предмет на геополитички притисок.
Макрон: Европа мора да стане геополитичка сила
Францускиот претседател Емануел Макрон ја надгради оваа теза со уште појасна порака: Европа мора да стане вистинска геополитичка сила. Тој предупреди дека Европа мора да ја преземе сопствената безбедност во свои раце и дека не смее да дозволи нејзината судбина да зависи исклучиво од одлуки донесени во Вашингтон или Москва.
Макрон откри дека Франција веќе води разговори со Германија и други европски земји за улогата на француското нуклеарно оружје во заштитата на Европа. Тој нагласи дека Франција се обидува да ја усогласи својата нуклеарна доктрина со европските безбедносни потреби, што претставува историски пресврт во европската одбранбена политика, јавува Financial Times.
Макрон: Наскоро ќе бидат познати деталите од разговорите со Германија за нуклеарното оружје
Ова е значајно затоа што Франција и Обединетото Кралство се единствените европски нуклеарни сили, а Германија традиционално се потпираше на американскиот нуклеарен чадор. Фактот што Берлин и Париз разговараат за европско нуклеарно одвраќање покажува дека Европа активно се подготвува за сценарио во кое американската заштита може да стане помалку сигурна или условена.
Макрон исто така предупреди дека Русија ќе остане долгорочна безбедносна закана, дури и ако војната во Украина заврши. Тој ја опиша Русија како држава со силна воена индустрија и долгорочни геополитички амбиции, нагласувајќи дека Европа мора да биде подготвена за долгорочна стратегиска конкуренција.
Зеленски: мир само со притисок врз Русија
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ја искористи конференцијата за да испрати јасна порака: мирот не може да се постигне со компромиси што ќе ја ослабат Украина, туку само со силен притисок врз Русија.
Тој изјави дека Украина е подготвена да ја заврши војната, но дека Русија не покажува искрена намера за мир. Според него, единствено реалниот притисок, особено економски и политички, може да ја принуди Москва да преговара сериозно.
Зеленски истакна дека Соединетите Американски Држави имаат клучна улога во овој процес и дека можат да воведат дополнителни санкции, вклучително и против руската нуклеарна индустрија. Тој предупреди дека без вистински последици, Русија ќе продолжи да го одложува мирот.
Истовремено, Зеленски испрати и сигнал дека Украина е подготвена да одржи избори ако се постигне прекин на огнот, што покажува дека Киев е подготвен за политичка нормализација, но само под услов на безбедносни гаранции.
САД признаваат „нова ера“ во геополитиката
Американскиот државен секретар Марко Рубио ја призна сериозноста на ситуацијата, изјавувајќи дека светот влегува во „нова ера во геополитиката“ и дека сите држави мора да ја преиспитаат својата улога и стратегија, јавува Associated Press.
Оваа изјава беше значајна затоа што претставува индиректно признание дека американската глобална доминација повеќе не е апсолутна и дека светот станува повеќеполарен.
САД остануваат најважниот безбедносен партнер на Европа, но Минхен покажа дека Европа повеќе не сака да биде само зависен партнер. Наместо тоа, Европа сака да стане рамноправен актер.
Германија најави дека ќе го направи Бундесверот „најсилната војска во Европа“, што претставува драматична промена во германската политика. По Втората светска војна, Германија беше внимателна во однос на воената моќ, но новата реалност ја принуди да инвестира значително во одбраната.
Европа го преиспитува своето потпирање на САД
Изјавите на европските лидери на првиот ден од конференцијата покажуваат дека Европа сè повеќе размислува за сопствена безбедносна автономија.
Разговорите меѓу Франција и Германија за нуклеарното одвраќање, како и најавите за засилување на европските вооружени сили, покажуваат дека европските земји се подготвуваат за сценарио во кое ќе мораат да преземат поголема одговорност за сопствената одбрана.
Истовремено, европските лидери нагласуваат дека трансатлантското партнерство останува клучно, но дека мора да се адаптира на новата реалност.
Украина останува во центарот на глобалната безбедност
Војната во Украина останува доминантна тема на конференцијата, со јасна порака дека исходот од конфликтот ќе има долгорочни последици за европската и глобалната безбедност.
Европските и американските лидери се согласуваат дека безбедносната архитектура на Европа ќе биде дефинирана од исходот на овој конфликт.
Истовремено, Украина продолжува да бара долгорочни безбедносни гаранции и поголема меѓународна поддршка.
Конференцијата продолжува со неизвесен исход
Минхенската безбедносна конференција продолжува во следните денови, а првите изјави веќе покажуваат дека Европа и нејзините сојузници се соочуваат со фундаментални прашања за иднината на глобалната безбедност.
Првиот ден од конференцијата открива Европа што сè повеќе размислува за сопствената улога како независен безбедносен актер, додека истовремено се обидува да го зачува партнерството со Соединетите Американски Држави.
Следните денови ќе покажат дали овие изјави ќе останат дипломатска реторика – или ќе се претворат во конкретни политички и воени одлуки што ќе ја обликуваат иднината на европската безбедност.
Ј. Ѓорѓиоски
