22 ноември е значаен датум за албанската заедница во повеќе земји од Балканот и дијаспората – денот кога се одбележува Денот на албанската азбука, воспоставен во чест на Битолскиот конгрес од 1908 година. Овој историски собир, одржан во период на длабоки политички и културни турбуленции во рамките на Отоманската империја, го постави темелот на современата албанска писменост.
Од Битола до денес: патот до унифициран јазик
Битолскиот конгрес, што се одржал од 14 до 22 ноември 1908 година, обединил педесетина делегати, интелектуалци, учители и духовници од различни делови на Албанија, Македонија, Косово и од албанската дијаспора. Целта била јасна: создавање единствена азбука што ќе ги надмине регионалните разлики и ќе постави основа за културна кохезија и национално будење.
На конгресот е избрана латиничната графика, инспирирана од реформаторските идеи на Наим Фрашери и албанските ренесансни интелектуалци. Со тоа, започна нова фаза на јазичен стандард, кој подоцна ќе стане еден од клучните столбови на албанскиот национален идентитет.
Културно значење и современи обележувања
Денот на азбуката денес се одбележува со јавни манифестации, академски трибини, литературни настани и училишни активности. Во Албанија, Косово и Македонија, празникот ја нагласува важноста на образованието, писменоста и културното наследство.
Во многу училишта се организираат рецитали, историски часови, изложби и презентации посветени на албанските писатели, учебници и првите печатени изданија. Универзитетските институти, пак, држат предавања за развојот на албанскиот јазик, за улогата на Битолскиот конгрес и за албанската литература од преродбата до денес.
Денеска во Владата се одржа свечена седница, на која се обрати премиерот Христијан Мицкоски.
Одборот за доделување на државната награда „22 Ноември“, денеска во Кристалната сала на Собранието ќе им ја додели државната награда „22 Ноември“ за 2025 година на истражувачот, публицист и поет проф. д-р Севдаил Демири и на писателот Ресул Шабани.
Битола – градот што остави трага
Иако голем дел од јавноста не е запознаен, токму Битола е централното место од каде што започна јазичната реформа. Град со долга традиција на училиштe, печатниници и интелектуални движења, кој во почетокот на 20 век бил средиште на културни и политички процеси што го обликувале регионот. За албанската заедница, Битола останува симбол на јазичната модернизација и колективното стремење кон писмена автономија.
Во современите општества на Балканот, Денот на албанската азбука има и поширока порака: јазикот не е само културен код, туку мост меѓу различностите. Во земји каде што албанската заедница е значаен дел од мултиетничката структура, празникот го потсетува општеството на важноста од почитување, инклузија и разбирање.
Повеќе од еден век по Битолскиот конгрес, албанската азбука останува темел на националниот идентитет и културната виталност. Денот на азбуката не е само историски датум, туку и жива традиција што го слави јазикот, учењето и човечката потреба од комуникација и самоназначување.
Редакција Фронтлајн
