Меѓу реториката за мир и тивката стратешка претпазливост, македонските власти балансираат меѓу сојузничките очекувања, ограничените воени капацитети и геополитичката неизвесност.
Во услови на продлабочена војна во Украина и сѐ понагласена безбедносна реторика во дел од европските престолнини, Македонија зазема јасна, но внимателно измерена позиција: земјата нема да испраќа свои војници на украинското бојно поле. Иако оваа одлука во јавноста се образложува со принципиелен став за мир и заштита на безбедноста на граѓаните, во нејзината суштина се препознава подлабока стратегиска логика, во која доминира претпазливоста од јасно и недвосмислено „заземање страна“ во конфликт со неизвесна ескалација.
Министерот за одбрана Владо Мисајловски јавно ја исклучи можноста за вакво ангажирање, нагласувајќи дека македонската армија, како дел од НАТО, ќе продолжи со соработка во рамки на Алијансата, но не и со директно учество во активен воен судир. Оваа позиција доаѓа по изјавите на генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, дека Европа е подготвена и со воена сила да ја поддржи Украина, што дополнително ја интензивираше дебатата за улогата на помалите земји-членки.
Професорот и поранешен амбасадор во НАТО, Нано Ружин, во изјава за „Фронтлајн“, укажува дека актуелната европска реторика треба да се чита низ призмата на класичната безбедносна доктрина „si vis pacem, para bellum“.
– Практично, ова денес функционира како еден вид слоган кај пријателите на Украина, особено во Франција, Германија и Велика Британија, каде што се создава впечаток дека војната се приближува кон Европа, истакнува Ружин.
Според него, ваквиот наратив оди дотаму што јавноста се подготвува и за најдрастичните сценарија.
Сепак, Ружин смета дека станува збор повеќе за психолошки притисок отколку за реална подготовка за директен судир.
– Ова е пред сè обид за мобилизација на јавноста – порака дека ако сакаме мир, мора да се подготвуваме за војна, нагласува тој.
Во таа насока, поранешниот амбасадор во НАТО укажува дека, и покрај острите тонови, реалните капацитети на Русија за напад врз земја членка на Алијансата се ограничени.
– Голем број аналитичари сметаат дека Русија нема ниту сила ниту моќ, освен нуклеарната, да нападне држава членка на НАТО, што би значело директен „casus belli“ меѓу НАТО и Русија, вели Ружин.
Според Ружин, целта на ваквата реторика е пред сè внатрешнополитичка.
– Со овој пристап, европските држави се обидуваат да се мобилизираат за издвојување повеќе средства за одбраната и воената индустрија, а доктрините на заплашување служат за добивање поддршка од јавното мислење, оценува тој.
Тој е скептичен дека ќе дојде до сценарио во кое малите држави би испраќале регуларни сили во директен судир со руската армија.
– Не верувам дека ќе дојде до испраќање редовни армии, особено од малите земји, во војна во Украина против руските трупи, иако е јасно дека таму веќе има присуство на различни структури од Франција, Германија, Велика Британија и други држави, посочува Ружин.
Од аспект на македонската безбедносна политика, ваквите проценки се надополнуваат со реалните ограничувања на една мала армија. Секое ново меѓународно распоредување подразбира избор меѓу домашните безбедносни потреби и постојните обврски во странство, при што потенцијалната мисија во Украина би носела значително поголем ризик, посложена логистика и потешки правила на ангажман.
Покрај воените капацитети, значајна е и политичката димензија. Во период на изразена геополитичка турбуленција, малите држави настојуваат да не преземаат чекори што би можеле да се протолкуваат како излегување пред линијата на клучните сојузници. Оттука, воздржаноста на Македонија може да се чита како внимателно усогласување со пошироките стратешки приоритети на Западот, со фокус на помалку експонирани и „побезбедни“ форми на поддршка.
Во тој контекст, стравот од „заземање страна“ не се манифестира како слабост, туку како пресметана стратешка претпазливост. Испраќањето трупи во активен конфликт би значело јасно геополитичко позиционирање, со потенцијални последици што далеку ги надминуваат реалните капацитети на државата.
Дестан Јонузи
