Според новата анализа на Finance Think, актуелниот геополитички шок и растот на цените на енергенсите ќе имаат директен инфлациски ефект врз македонската економија, при што просечната инфлација во 2026 година би можела да достигне од 3,5 отсто во основното, до 8,2 отсто во екстремното сценарио.
Во документот „ФТ Став бр. 68 за инфлацискиот ефект од енергетскиот шок“, Finance Think извршил моделска пресметка на можните последици врз инфлацијата врз основа на три сценарија што се разликуваат според интензитетот, траењето и начинот на пренесување на ценовниот шок кај енергенсите во економијата.
Во основното сценарио се претпоставува дека шокот веќе е делумно вграден во тековните пазарни цени и дека нема дополнителна ескалација. Според ова сценарио, цените на енергенсите краткорочно ќе растат, со пик до крајот на вториот квартал од 2026 година, по што релативно брзо би се стабилизирале во услови на деескалација на воените активности. Во втората половина на 2026 година и во текот на 2027 година би следело постепено опаѓање, а преносот кон останатите цени би бил ограничен и постепен, без посилни секундарни ефекти.
Finance Think врз таа основа ја ревидира својата проекција за просечната инфлација во 2026 година на 3,5 отсто, но со, како што наведува, изразени нагорни ризици.
Во неповолното сценарио се предвидува посилен, но сепак временски ограничен шок. Во таков случај, цените на енергенсите би растеле понагло и би достигнале повисок пик во третиот квартал од 2026 година, додека неизвесноста и надворешните услови дополнително би се влошиле. Овде преносот кон другите цени е поизразен, вклучувајќи и индиректни и секундарни ефекти, а нормализацијата би започнала дури во текот на 2027 година. Во ова сценарио, просечната инфлација во 2026 година би изнесувала 6,1 отсто.
Најтешката проекција е екстремното сценарио, кое се темели на силен и перзистентен шок поврзан со продолжена геополитичка ескалација и трајни нарушувања во снабдувањето. Во таков амбиент, цените на енергенсите би продолжиле да растат и би достигнале пик кон крајот на 2026 година, односно во четвртиот квартал, по што би останале релативно високи подолг период. Нивното опаѓање во текот на 2027 година би било побавно, а преносот во економијата би бил поширок и поинтензивен. Според ова сценарио, просечната инфлација во 2026 година би достигнала 8,2 отсто.
Од анализата произлегува дека клучниот фактор не е само висината на ценовниот удар, туку неговото времетраење. Доколку цените на енергенсите се стабилизираат релативно брзо, инфлаторниот притисок би останал ограничен. Но, ако шокот трае подолго, преку трошоците за производство, транспорт и увоз ќе се создаде поширок и подолготраен ценовен притисок во економијата.
И покрај реалните ризици од нов бран на поскапувања, Finance Think оценува дека најверојатниот исход во овој момент е умерен инфлаторен бран, а не повторување на силниот ценовен шок од 2022 година.
